Χαμηλές άμυνες: τι είναι φυσιολογικό και πότε να δείτε γιατρό

Αυτό που λέμε «χαμηλές άμυνες» είναι συνήθως η ζωή να κυλάει: κρυολογήματα που διαδέχονται το ένα το άλλο τον χειμώνα, μια εβδομάδα με ελάχιστο ύπνο, μια περίοδος έντονου άγχους. Τα κρυολογήματα είναι πραγματικά πολύ συχνά — ένας ενήλικας θα τα περάσει δύο με τρεις φορές τον χρόνο, ένα μικρό παιδί τέσσερις ή περισσότερες — και περισσότεροι από 200 διαφορετικοί ιοί μπορούν να τα προκαλέσουν. Το «χαμηλές άμυνες» επίσης δεν είναι διάγνωση: στην ιατρική υπάρχουν οι ανοσοανεπάρκειες, τις οποίες εντοπίζει γιατρός με ειδικές εξετάσεις, και αυτές είναι κάτι άλλο.

Το ερώτημα που έχει σημασία είναι το εξής: το μοτίβο που ζείτε είναι το φυσιολογικό μοτίβο ενός ανθρώπου που εκτίθεται σε πολλούς ιούς, ή είναι ένδειξη ότι αξίζει να σας εξετάσει κάποιος; Υπάρχουν πράγματα που μπορείτε να αλλάξετε αυτή την εβδομάδα, με λογικά στοιχεία πίσω τους, και υπάρχουν λίγα σημεία που δικαιολογούν μια επίσκεψη. Το υπόλοιπο κείμενο αφορά αυτή τη διάκριση.

Τι εξηγεί συνήθως τις λοιμώξεις που επαναλαμβάνονται

Πριν σκεφτείτε συμπληρώματα ή το «ενίσχυση» του ανοσοποιητικού, αξίζει να κοιτάξετε τι υπάρχει γύρω σας. Μια πρόσφατη ανασκόπηση του Harvard Health Publishing είναι ειλικρινής ως προς αυτό: η ιδέα του «ενισχύω» την ανοσία έχει μικρή επιστημονική βάση, και δεν υπάρχουν αποδεδειγμένες άμεσες σχέσεις ανάμεσα στον τρόπο ζωής και σε βελτιωμένη ανοσολογική λειτουργία. Αυτό που υπάρχει, σύμφωνα με την ίδια πηγή, είναι η κοινή λογική — οι υγιεινές συνήθειες πιθανώς βοηθούν την ανοσολογική λειτουργία και φέρνουν άλλα, καλά τεκμηριωμένα οφέλη.

Με άλλα λόγια: δεν υπάρχει κουμπί να πατήσετε. Υπάρχουν παράγοντες που η έρευνα συνδέει με μεγαλύτερη ευαισθησία σε λοιμώξεις, όπως η έλλειψη ύπνου. Οι πιο συχνοί είναι βαρετοί στην απαρίθμηση.

• Λίγος ύπνος. Σε πειραματική μελέτη με 164 υγιείς ενήλικες που εκτέθηκαν σε ρινοϊό, όσοι κοιμόντουσαν λιγότερο από 5 ώρες τη νύχτα είχαν σαφώς μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν κλινικό κρυολόγημα από όσους κοιμόντουσαν πάνω από 7 ώρες. Το ίδιο ίσχυε για όσους κοιμόντουσαν μεταξύ 5 και 6 ωρών. Οι συγγραφείς κατέληξαν ότι ο λιγότερος ύπνος συνδεόταν με μεγαλύτερη ευαισθησία στο κοινό κρυολόγημα.
• Διατροφή φτωχή σε φρούτα και λαχανικά, και υπερβολικό αλκοόλ. Και τα δύο εμφανίζονται στις συστάσεις για υγιεινό τρόπο ζωής.
• Κάπνισμα. Βρίσκεται στη λίστα με ό,τι πρέπει να αποφεύγεται, χωρίς αποχρώσεις.
• Παρατεταμένο άγχος, το οποίο η ίδια λίστα συνιστά να προσπαθείτε να περιορίσετε.
• Έκθεση. Δεν είναι δικό σας λάθος.

Υπάρχουν και αιτίες που δεν εξαρτώνται από τον τρόπο ζωής. Η MedlinePlus αναφέρει ότι η ανοσολογική απάντηση μπορεί να είναι μειωμένη από κληρονομικές παθήσεις, από φάρμακα που αποδυναμώνουν το ανοσοποιητικό (όπως κορτικοστεροειδή και χημειοθεραπεία), από νοσήματα όπως ο HIV/AIDS, από υποσιτισμό και από τη γήρανση, καθώς το ανοσοποιητικό γίνεται λιγότερο αποτελεσματικό με την ηλικία. Όλα αυτά εντοπίζονται σε ιατρική εξέταση.

Τι μπορείτε να αλλάξετε από αυτή την εβδομάδα

Ξεκινήστε από ό,τι έχει την περισσότερη στήριξη. Το Harvard Health Publishing απαριθμεί μια σειρά στρατηγικών υγιεινής ζωής: μη καπνίζετε, τρώτε διατροφή πλούσια σε φρούτα και λαχανικά, γυμνάζεστε τακτικά, διατηρείτε υγιές βάρος, πίνετε αλκοόλ με μέτρο, κοιμάστε αρκετά, παίρνετε μέτρα για να αποφεύγετε λοιμώξεις (πλύσιμο χεριών συχνά), προσπαθείτε να περιορίζετε το άγχος και κρατάτε τα συνιστώμενα εμβόλια σε ισχύ.

Λίγα από αυτά είναι καινούργια. Το πρόβλημα είναι ότι το «κοιμηθείτε αρκετά» δεν είναι χρήσιμη οδηγία. Γίνετε συγκεκριμένοι με τον εαυτό σας: πόσες νύχτες την τελευταία εβδομάδα κοιμηθήκατε λιγότερο από επτά ώρες; Αν η απάντηση είναι οι περισσότερες, από εκεί ξεκινάτε. Δεν χρειάζεστε αναμόρφωση ζωής — χρειάζεστε να προστατέψετε την ώρα του ύπνου για δύο ή τρεις εβδομάδες και να δείτε τι γίνεται.

Το συχνό πλύσιμο των χεριών φαίνεται ασήμαντο και δεν είναι. Με περισσότερους από 200 ιούς ικανούς να προκαλέσουν κρυολόγημα, ο περιορισμός της έκθεσης παραμένει λογικό μέτρο. Το ίδιο ισχύει για το τακτικό πλύσιμο των χεριών, ένα μέτρο που οι υγειονομικές αρχές περιλαμβάνουν στους τρόπους πρόληψης λοιμώξεων.

Όσο για τη γυμναστική, τη διατροφή και το αλκοόλ, η λογική είναι η ίδια: μικρές διορθώσεις που κρατούν εβδομάδες αξίζουν περισσότερο από μια τέλεια εβδομάδα που ακολουθείται από επιστροφή στα ίδια. Και τα συνιστώμενα εμβόλια — μην επινοήσετε τη δική σας λίστα, επιβεβαιώστε με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας ποια ισχύουν για εσάς.

Ένα πράγμα που τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιτρέπουν να υποσχεθούμε: ότι οποιαδήποτε από αυτές τις αλλαγές θα σας εξασφαλίσει λιγότερες λοιμώξεις φέτος τον χειμώνα. Αυτό που μπορεί να ειπωθεί είναι ότι βγάζουν νόημα για πολλούς λόγους ταυτόχρονα, και ότι μερικές έχουν πίσω τους μελέτες που δείχνουν σύνδεση με λιγότερα κρυολογήματα.

Τι πιθανότατα δεν θα σας βοηθήσει

Εδώ χρειάζεται να αντιταχθούμε σε λίγη λαϊκή σοφία. Η ίδια ανασκόπηση του Harvard Health Publishing αναφέρει ότι υπάρχουν κάποια πειραματικά στοιχεία πως ελλείψεις μικροθρεπτικών συστατικών — όπως ψευδάργυρος, σελήνιο, σίδηρος, χαλκός, φολικό οξύ και βιταμίνες A, B6, C και E — μεταβάλλουν κυτταρικές ανοσολογικές αποκρίσεις. Προσθέτει όμως ότι δεν είναι γνωστό αν αυτό μεταφράζεται σε αλλαγές στο ανθρώπινο ανοσοποιητικό με αντίκτυπο στην υγεία, και ότι η λήψη μεγαδόσεων μιας μόνο βιταμίνης δεν βοηθά. Η φράση που χρησιμοποιείται είναι άμεση: το περισσότερο δεν είναι απαραίτητα καλύτερο.

Αυτό κόβει πολλά. Κόβει την ιδέα ότι η λήψη υψηλών δόσεων βιταμίνης C την εβδομάδα που νιώθετε το κρυολόγημα να έρχεται θα λύσει κάτι. Κόβει τη λογική του να σωριάζετε πολλά συμπληρώματα: το Harvard Health Publishing αναφέρει ότι οι μεγαδόσεις μιας μόνο βιταμίνης δεν βοηθούν, και ότι «το περισσότερο δεν είναι απαραίτητα καλύτερο». Και κόβει, κυρίως, την ιδέα ότι υπάρχει σωστή δόση για να «ανεβάσετε τις άμυνες».

Επίσης δεν αξίζει να κάνετε διάγνωση στον εαυτό σας με βάση αόριστα συμπτώματα. Τα σημεία που κάνουν έναν γιατρό να υποψιαστεί ανοσοανεπάρκεια είναι λοιμώξεις που επανέρχονται ή δεν περνούν, ή μια σοβαρή λοίμωξη από μικρόβια που συνήθως δεν προκαλούν σοβαρή λοίμωξη. Και το άγχος γύρω από το θέμα — να τα διαβάζετε όλα, να αλλάζετε τα πάντα, να αγοράζετε τα πάντα — είναι από μόνο του μια πηγή άγχους που κανείς δεν χρειάζεται.

Πού χωρούν τα συμπληρώματα, ειλικρινά

Χωρούν σε ένα μικρό και συγκεκριμένο σημείο. Τα διαθέσιμα στοιχεία για τα μικροθρεπτικά συστατικά και την ανοσία είναι πρώιμα και δεν επιτρέπουν να πούμε ότι η λήψη ενός συμπληρώματος με βιταμίνη C, βιταμίνη D3 ή ψευδάργυρο θα σας προστατεύσει από κρυολογήματα. Αυτό που είναι γνωστό είναι ότι ελλείψεις αυτών των θρεπτικών συστατικών μεταβάλλουν ανοσολογικές αποκρίσεις σε πειραματικό πλαίσιο — που είναι διαφορετικό από το να πούμε ότι όποιος δεν έχει έλλειψη ωφελείται από τη λήψη περισσότερων.

Γι' αυτό το σωστό ερώτημα δεν είναι «ποιο συμπλήρωμα να πάρω;» αλλά «μήπως μου λείπει κάτι;». Ακόμη κι έτσι, δεν υπάρχουν επιστημονικές αποδείξεις για άμεση σχέση ανάμεσα στον τρόπο ζωής και σε ενισχυμένη ανοσολογική λειτουργία. Αν έχετε αμφιβολίες, ένας γιατρός ή φαρμακοποιός μπορεί να σας βοηθήσει να καταλάβετε αν έχει νόημα να ελεγχθεί κάτι πριν αγοράσετε βαζάκια.

Αν, μετά από αυτό, θέλετε να εντάξετε ένα συμπλήρωμα στη ρουτίνα σας, η TuttiBear έχει τα Ζελεδάκια Ανοσοποιητικού με Ηχινάκεια, για ενήλικες, σε δόση δύο ζελεδάκια την ημέρα. Κάθε δόση παρέχει εκχύλισμα ηχινάκειας, βιταμίνη C, ψευδάργυρο, βιταμίνη D3, σελήνιο και Lactobacillus rhamnosus. Δεν σας υποσχόμαστε ότι θα σας προστατεύσει από οτιδήποτε — κανένα συμπλήρωμα δεν το κάνει αυτό — και η συσκευασία λέει το ουσιώδες: τα συμπληρώματα διατροφής δεν υποκαθιστούν μια ποικίλη και ισορροπημένη διατροφή ούτε έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Περιέχει πολυόλες, και η υπερβολική κατανάλωση μπορεί να έχει υπακτικές επιδράσεις. Σε περίπτωση εγκυμοσύνης, θηλασμού, ασθένειας ή λήψης φαρμάκων, συμβουλευτείτε επαγγελματία υγείας πριν το καταναλώσετε. Μην υπερβαίνετε τη συνιστώμενη ημερήσια δόση. Μακριά από μικρά παιδιά. Αν ψάχνετε λύσεις για τον χειμώνα, ξεκινήστε από τις ώρες ύπνου.

Τα σημεία που ζητούν ιατρική συμβουλή

Εδώ η γραμμή είναι καθαρή, και αξίζει να τη ξεχωρίσετε από το φυσιολογικό. Το να περάσετε δύο ή τρεις φορές κρυολόγημα τον χρόνο είναι φυσιολογικό. Το να έχετε ένα κρυολόγημα που δεν περνά έχει επίσης τους κανόνες του: το NHS συμβουλεύει να συμβουλευτείτε γιατρό αν τα συμπτώματα χειροτερέψουν ή δεν βελτιωθούν μετά από 10 ημέρες, αν έχετε υψηλό πυρετό για περισσότερες από 3 ημέρες, αν έχετε βήχα για περισσότερες από 3 εβδομάδες, ή αν τα συμπτώματα εμφανιστούν σε κάποιον με χρόνια πάθηση ή με εξασθενημένο ανοσοποιητικό.

Υπάρχει και ένα άλλο σύνολο σημείων, πιο δομικό, που η MedlinePlus συνδέει με την υποψία ανοσοανεπάρκειας: λοιμώξεις που επανέρχονται επανειλημμένα ή που δεν υποχωρούν, μια σοβαρή λοίμωξη από μικρόβια που συνήθως δεν προκαλούν σοβαρή νόσο, αδύναμη ανταπόκριση στη θεραπεία των λοιμώξεων, και παρατεταμένη ή ατελής ανάρρωση από μια νόσο. Αν αναγνωρίζετε εδώ το μοτίβο σας των τελευταίων μηνών, δεν είναι λόγος πανικού — είναι λόγος να κλείσετε ραντεβού. Η διάγνωση γίνεται με ιατρικές εξετάσεις, όπως τα επίπεδα ανοσοσφαιρινών στο αίμα και η μέτρηση λευκών αιμοσφαιρίων. Δεν γίνεται στο σπίτι και δεν γίνεται με ερωτηματολόγιο στο διαδίκτυο.

Προσέξτε ότι κανένα από αυτά τα σημεία δεν χρησιμεύει για να διαγνώσετε μόνοι σας τον εαυτό σας. Χρησιμεύουν για να αποφασίσετε αν αξίζει να μιλήσετε με κάποιον. Αυτή είναι η μόνη έντιμη χρήση μιας τέτοιας λίστας.

Πόσος χρόνος μέχρι να καταλάβετε αν πιάνει τόπο

Δεν έχουμε συγκεκριμένη προθεσμία να σας δώσουμε, και να είστε επιφυλακτικοί με όποιον έχει. Αυτό που μπορεί να ειπωθεί με ακρίβεια είναι ότι δεν έχει τεκμηριωθεί πως οι αλλαγές συνηθειών ενισχύουν άμεσα την ανοσία, αν και βγάζουν νόημα για τα γενικά οφέλη για την υγεία. Αν κοιμηθείτε καλύτερα, μην περιμένετε μετρήσιμο μετασχηματισμό, γιατί δεν έχει τεκμηριωθεί ότι οι αλλαγές συνηθειών ενισχύουν άμεσα την ανοσία. Αυτό που έχει νόημα να περιμένετε είναι τα γενικά οφέλη για την υγεία που συνδέονται με υγιεινές συνήθειες ζωής, όπως το να μην καπνίζετε, να τρώτε διατροφή πλούσια σε φρούτα και λαχανικά, να γυμνάζεστε τακτικά, να διατηρείτε υγιές βάρος, να πίνετε αλκοόλ με μέτρο, να κοιμάστε αρκετά, να πλένετε συχνά τα χέρια, να περιορίζετε το άγχος και να κρατάτε τα εμβόλια σε ισχύ.

Αν αυτό που σας απασχολεί είναι ένα μοτίβο λοιμώξεων που σέρνεται εδώ και μήνες, η σχετική προθεσμία δεν είναι των συνηθειών — είναι του ραντεβού. Το να κλείσετε μια συζήτηση με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας είναι το μόνο, σε αυτό το κείμενο, που μπορεί να σας δώσει συγκεκριμένη απάντηση για τη δική σας περίπτωση. Όλα τα υπόλοιπα είναι ό,τι ξέρουμε γενικά, εφαρμοσμένο με κοινή λογική σε ό,τι ακόμη δεν ξέρουμε ειδικά.