Τα ζελεδάκια αποτοξίνωσης λειτουργούν; Τι ξέρουμε

Μάλλον όχι. Πίσω από τα ζελεδάκια αποτοξίνωσης δεν υπάρχει καμία στέρεη απόδειξη ότι καθαρίζουν τον οργανισμό, και ό,τι υπάρχει κατά είναι πιο πειστικό από ό,τι υπάρχει υπέρ. Ό,τι πουλιέται ως «αποτοξίνωση» στηρίζεται σε μια απλή ιδέα — ότι δηλαδή θα υπήρχαν τοξίνες συσσωρευμένες που περιμένουν να τις αφαιρέσει ένα προϊόν — και η ιδέα αυτή δεν στηρίζεται από την έρευνα που έχουμε. Το σώμα έχει όργανα γι' αυτή τη δουλειά: τα νεφρά φιλτράρουν το αίμα και απομακρύνουν απόβλητα και περίσσεια νερού, που γίνονται ούρα, και το συκώτι βοηθά στην πέψη της τροφής, στην αποθήκευση ενέργειας και στην απομάκρυνση βλαβερών ουσιών. Αυτή η δουλειά γίνεται κάθε μέρα, χωρίς τη βοήθεια ενός ζελεδάκιού.

Τι ισχυρίζονται τα ζελεδάκια αποτοξίνωσης και τι ξέρουμε στ' αλήθεια

Μια κριτική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2015 για τις δίαιτες αποτοξίνωσης κατέληξε στο ότι υπάρχουν ελάχιστες κλινικές αποδείξεις που να στηρίζουν τη χρήση τους. Οι λίγες μελέτες που υποδήλωναν κάποιο όφελος είχαν εύθραυστες μεθοδολογίες και μικρά δείγματα, και οι συγγραφείς δεν γνώριζαν καμία τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή εμπορικών προϊόντων αποτοξίνωσης σε ανθρώπους. Αυτό έχει σημασία: δεν είναι ότι οι μελέτες έδωσαν αρνητικά αποτελέσματα. Είναι ότι σχεδόν δεν υπήρξαν μελέτες αρκετά καλής ποιότητας για να πουν οτιδήποτε.

Το NCCIH, αμερικανικός οργανισμός που μελετά αυτά τα θέματα, λέει το ίδιο με άλλα λόγια: οι «αποτοξινώσεις» και οι «καθαρισμοί» παρουσιάζονται ως τρόποι απομάκρυνσης τοξινών από το σώμα, αλλά η έρευνα δεν στηρίζει αυτόν τον ισχυρισμό. Οι υπάρχουσες μελέτες είναι λίγες και χαμηλής ποιότητας, και δεν υπάρχουν μελέτες για μακροχρόνιες επιδράσεις. Επομένως, όταν ρωτάς αν τα ζελεδάκια αποτοξίνωσης λειτουργούν, η ειλικρινής απάντηση είναι ότι δεν ξέρουμε να λειτουργούν — και υπάρχουν καλοί λόγοι να αμφιβάλλουμε.

Υπάρχει και μια λεπτομέρεια που σπάνια εμφανίζεται στη συσκευασία: κανείς δεν δοκιμάζει ειδικά τα ζελεδάκια αποτοξίνωσης. Οι λίγες εργασίες που υπάρχουν εξετάζουν προγράμματα αποτοξίνωσης γενικά, δίαιτες, τσάγια. Όταν μια μάρκα λέει ότι το προϊόν της «απομακρύνει τοξίνες», κάνει έναν ισχυρισμό που καμία μελέτη δεν έχει επιβεβαιώσει για εκείνο το συγκεκριμένο προϊόν. Δεν είναι ζήτημα γνώμης. Είναι έλλειψη δεδομένων.

Δεν συσσωρεύει λοιπόν το σώμα τοξίνες που χρειάζονται βοήθεια;

Το σώμα έχει δικά του συστήματα. Τα νεφρά φιλτράρουν το αίμα και απομακρύνουν απόβλητα και περίσσεια νερού, που φεύγουν με τα ούρα. Το συκώτι βοηθά στην πέψη της τροφής, στην αποθήκευση ενέργειας και στην απομάκρυνση βλαβερών ουσιών. Αυτές είναι γενικές περιγραφές και δεν εξηγούν λεπτούς μηχανισμούς, αρκούν όμως για να καταλάβεις το ουσιώδες: η απομάκρυνση των αποβλήτων είναι λειτουργία που ο οργανισμός ήδη εκτελεί.

Η ιδέα ότι χρειάζεσαι ένα προϊόν για να «ξεκλειδώσεις» αυτή τη δουλειά δεν προέρχεται από κανένα δεδομένο που γνωρίζουμε. Προέρχεται από ένα εμπορικό αφήγημα. Και όταν ένα εμπορικό αφήγημα δεν έχει πίσω του αποδεδειγμένο μηχανισμό, αυτό που μένει είναι η υπόσχεση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι νιώθεις πάντα καλά. Υπάρχουν μέρες που το σώμα μοιάζει βαρύ, η πέψη πάει στραβά, το δέρμα αλλάζει. Αυτά τα σημάδια υπάρχουν. Το ερώτημα είναι αν ένα βαζάκι ζελεδάκια είναι η απάντηση σ' αυτά — και δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι είναι.

Τι να κάνεις αυτή την εβδομάδα χωρίς να ξοδέψεις σε βαζάκια

Αν ο στόχος σου είναι να νιώθεις καλύτερα στο σώμα σου, τα μέτρα με τη μεγαλύτερη στήριξη δεν βρίσκονται σε ράφι συμπληρωμάτων. Βρίσκονται στη ρουτίνα. Και κάποιες αλλαγές μπορούν να γίνουν αμέσως, χωρίς να αγοράσεις τίποτα.

Νερό. Πίνε κατά τη διάρκεια της ημέρας, όχι όλο μαζί. Τα νεφρά φιλτράρουν το αίμα και απομακρύνουν απόβλητα και περίσσεια νερού, που γίνονται ούρα.

Αληθινό φαγητό, τακτικά. Γεύματα με λαχανικά, φρούτα, όσπρια και πρωτεΐνη. Δεν χρειάζεται ειδική δίαιτα ούτε περίοδος «καθαρισμού». Άλλωστε, περίοδοι παρατεταμένου διατροφικού περιορισμού με πολύ νερό ή αφεψήματα βοτάνων μπορούν να οδηγήσουν σε επικίνδυνες ηλεκτρολυτικές διαταραχές — και αυτό είναι πραγματικός κίνδυνος, όχι λεπτομέρεια.

Κίνηση. Περπάτημα, σκάλες, χορός στην κουζίνα. Ό,τι κι αν μπορείς να επαναλάβεις χωρίς ταλαιπωρία. Το ζήτημα δεν είναι η ένταση, είναι η τακτικότητα.

Ύπνος. Να ξαπλώνεις σε ώρα που σου επιτρέπει να κοιμηθείς αρκετά. Φαίνεται στοιχειώδες και είναι. Τίποτα απ' όλα αυτά δεν είναι πρωτότυπο, και γι' αυτό ακριβώς δουλεύει: είναι πράγματα που το σώμα αναγνωρίζει.

Δεν έχουμε δεδομένα που να λένε σε πόσες μέρες θα δεις διαφορά, γιατί αυτό διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και εξαρτάται από το τι ήταν στραβά πριν. Αν όμως περιμένεις καθαρό σημάδι, δώσε τουλάχιστον μερικές εβδομάδες σταθερής ρουτίνας πριν αποφασίσεις αν άξιζε τον κόπο. Μία εβδομάδα δεν αρκεί για να κρίνεις τίποτα.

Τι συνήθως δεν βοηθά, ακόμα κι αν όλοι λένε το αντίθετο

Τα τσάγια αποτοξίνωσης αξίζουν ξεχωριστή αναφορά. Μια πρόσφατη ανασκόπηση εμπορικών τσαγιών αποτοξίνωσης βρήκε αναφορές περιστατικών σοβαρής βλάβης σε υγιείς ανθρώπους — ηλεκτρολυτικές διαταραχές, καρδιαγγειακά συμβάντα και ηπατική βλάβη — και αναλυτικές μελέτες που εντόπισαν μη δηλωμένα φαρμακευτικά συστατικά και περιεχόμενο ετικέτας που δεν αντιστοιχούσε σ' αυτό που ήταν μέσα στο προϊόν. Αυτό δεν είναι ζήτημα αποτελεσματικότητας. Είναι ζήτημα ασφάλειας.

Το NCCIH προσθέτει ότι κάποια προϊόντα αποτοξίνωσης ή καθαρισμού έχουν χαρακτηριστεί από τον FDA και την FTC ως περιέχοντα κρυφά συστατικά και ως δυνητικά σημαντικός κίνδυνος για την υγεία. Καθαρτικά που περιλαμβάνονται σε τέτοια προγράμματα μπορούν να προκαλέσουν διάρροια και αφυδάτωση. Παρατεταμένες περίοδοι με λίγο φαγητό και πολύ νερό ή αφέψημα βοτάνων μπορούν να οδηγήσουν σε επικίνδυνες ηλεκτρολυτικές διαταραχές. Τίποτα απ' όλα αυτά δεν είναι αυτό που υπονοεί μια όμορφη συσκευασία.

Και υπάρχει μια δημοφιλής ιδέα που καλό είναι να την τακτοποιήσουμε: ότι χρειάζεσαι «καθαρισμό» του σώματος μετά από μια υπερβολή. Δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι αυτός ο καθαρισμός κάνει αυτό που υπόσχεται. Το σώμα κάνει ήδη τη δουλειά του.

Μια υπόσχεση αποτοξίνωσης είναι υπόσχεση για το τι θα έκανε το σώμα αν του έδιναν βοήθεια. Το πρόβλημα είναι ότι κανείς δεν απέδειξε πως αυτή η βοήθεια είναι απαραίτητη — ούτε ότι λειτουργεί.

Πού μπορούν να ταιριάξουν τα συμπληρώματα, με ειλικρίνεια

Εδώ η συζήτηση αλλάζει ύφος. Υπάρχουν συστατικά που έχουν μελετηθεί, έστω και προκαταρκτικά, και υπάρχουν προϊόντα στην αγορά που τα περιλαμβάνουν. Το επίπεδο όμως των αποδείξεων είναι αδύναμο, και πρέπει να το πούμε χωρίς περιστροφές.

Η ανασκόπηση του 2015 σημείωσε προκαταρκτικές ενδείξεις ότι ορισμένες τροφές μπορεί να έχουν ιδιότητες αποτοξίνωσης, αλλά οι περισσότερες από αυτές τις μελέτες έγιναν σε ζώα. Αυτό σημαίνει ότι δεν ξέρουμε αν ισχύει το ίδιο για ανθρώπους, ούτε σε ποια ποσότητα. Ένα ζελεδάκι με εκχυλίσματα φυτών δεν ξεφεύγει από αυτή την αβεβαιότητα. Εξάλλου, το πακέτο αποδείξεων δεν επιτρέπει κανέναν ισχυρισμό οφέλους για κανένα προϊόν σε αυτό το θέμα — και αυτή είναι η πιο χρήσιμη πληροφορία που μπορούμε να σου δώσουμε.

Αν παρ' όλα αυτά θέλεις να εξετάσεις ένα συμπλήρωμα, τα Καθημερινά Ζελεδάκια Αποτοξίνωσης είναι μια επιλογή που μπορείς να βρεις περιγραφόμενη με τα συστατικά της. Κάθε δόση των 2 ζελεδάκιών περιλαμβάνει εκχύλισμα φύλλου αγκινάρας, εκχύλισμα ρίζας πικραλίδας, εκχύλισμα φύλλου σημύδας, εκχύλισμα ρίζας κολλιτσίδας και βιταμίνη C. Είναι προϊόν για ενήλικες και οι οδηγίες λένε να μασάς 2 ζελεδάκια την ημέρα, κατά προτίμηση μετά από γεύμα. Δεν πρέπει να υπερβαίνεις τη συνιστώμενη ημερήσια δόση.

Προσοχή στις προειδοποιήσεις: περιέχει πολυόλες, και η υπερβολική κατανάλωση μπορεί να έχει καθαρτική δράση. Σε περίπτωση εγκυμοσύνης, θηλασμού, ασθένειας ή λήψης φαρμάκων, πρέπει να συμβουλευτείς επαγγελματία υγείας πριν το καταναλώσεις. Να το φυλάς μακριά από μικρά παιδιά. Και, όπως κάθε συμπλήρωμα, δεν υποκαθιστά μια ποικίλη και ισορροπημένη διατροφή ούτε έναν υγιεινό τρόπο ζωής.

Αυτό δεν είναι σύσταση ότι το προϊόν λειτουργεί για την απομάκρυνση τοξινών — δεν έχουμε βάση να το πούμε. Είναι η διαθέσιμη πληροφορία για το τι υπάρχει μέσα στη συσκευασία, ώστε να αποφασίσεις με ανοιχτά μάτια. Η βιταμίνη C έχει αναγνωρισμένο διατροφικό ρόλο· αυτό που δεν έχει αποδειχθεί είναι ότι ένα ζελεδάκι με αυτά τα εκχυλίσματα «καθαρίζει» τον οργανισμό.

Πότε παύει να είναι ζήτημα τρόπου ζωής

Υπάρχουν όμως σημάδια που δεν πρέπει να τα αντιμετωπίσεις ούτε με ένα ζελεδάκι ούτε με μια αναζήτηση στο διαδίκτυο.

• Επίμονος πόνος ή πόνος που χειροτερεύει, κυρίως στην κοιλιά ή στην πλάτη.
• Αλλαγές που διαρκούν εβδομάδες χωρίς εξήγηση: πυρετός, νυχτερινοί ιδρώτες, ακούσια απώλεια βάρους.
• Πολύ σκούρα ούρα, ανοιχτόχρωμα κόπρανα, κιτρίνισμα του δέρματος ή των ματιών.
• Πρήξιμο στα πόδια ή στο πρόσωπο που δεν υποχωρεί.
• Επίμονη διάρροια ή εμετοί, κυρίως αν νιώθεις αδυναμία ή σύγχυση.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, μίλα με γιατρό ή φαρμακοποιό. Δεν είναι υπερβολή: είναι η αναγνώριση ότι κάποια πράγματα πρέπει να τα δει κάποιος που έχει την εκπαίδευση να τα δει. Αν παίρνεις φάρμακα, αν έχεις διαγνωσμένη ασθένεια, ή αν είσαι έγκυος ή θηλάζεις, αυτή η συζήτηση πρέπει να γίνει πριν ξεκινήσεις οποιοδήποτε συμπλήρωμα. Δεν είναι τυπικότητα — είναι η προειδοποίηση που αναγράφεται στην ίδια την ετικέτα.

Μια τελευταία σημείωση για ό,τι δεν ξέρουμε

Δεν ξέρουμε αν κάποιο ζελεδάκι αποτοξίνωσης λειτουργεί, γιατί κανείς δεν το δοκίμασε με αυστηρό τρόπο. Δεν ξέρουμε ποιες είναι οι μακροχρόνιες επιδράσεις του να το παίρνεις κάθε μέρα. Δεν ξέρουμε αν τα φυτικά εκχυλίσματα που εμφανίζονται στις ετικέτες δρουν στον ανθρώπινο οργανισμό με τον ίδιο τρόπο που έδρασαν σε ζώα. Η διαθέσιμη έρευνα για προϊόντα αποτοξίνωσης είναι ισχνή, χαμηλής ποιότητας και, σε κάποιες περιπτώσεις, ανησυχητική από πλευράς ασφάλειας.

Αυτό που ξέρουμε είναι ότι το σώμα έχει όργανα που φιλτράρουν και απομακρύνουν, και ότι το κάνει χωρίς να ζητήσει άδεια. Ξέρουμε επίσης ότι μια ποικίλη διατροφή, νερό κατά τη διάρκεια της ημέρας, τακτική κίνηση και αρκετός ύπνος είναι η βάση που κανένα βαζάκι δεν αντικαθιστά. Αν μετά από μερικές εβδομάδες ρουτίνας ακόμα νιώθεις άσχημα, το επόμενο βήμα δεν είναι να αγοράσεις άλλο προϊόν. Είναι να μιλήσεις με έναν επαγγελματία υγείας και να του εξηγήσεις τι νιώθεις, πότε ξεκίνησε και τι έχεις ήδη δοκιμάσει.

Κι αν κάποιος σου υποσχεθεί ότι ένα ζελεδάκι λύνει τα πάντα, μπορείς να ρωτήσεις, με όλη την ευγένεια: πού είναι οι μελέτες σε ανθρώπους; Η απάντηση, μέχρι σήμερα, είναι η σιωπή.