Άξονας έντερο-εγκέφαλος: τι δείχνει η έρευνα

Υπάρχει μια πραγματική αμφίδρομη σύνδεση μεταξύ εντέρου και εγκεφάλου, και είναι πιο εύκολο να την κατανοήσεις παρά να την ελέγξεις. Ο εγκέφαλος επηρεάζει άμεσα το στομάχι και τα έντερα, και ένα διαταραγμένο έντερο στέλνει σήματα πίσω στον εγκέφαλο. Μια πρόσφατη ανασκόπηση περιγράφει το μικροβίωμα — τα δισεκατομμύρια μικροοργανισμούς που ζουν μέσα και πάνω στο σώμα μας — ως σημαντικό ρυθμιστή αυτής της επικοινωνίας. Το ότι γνωρίζουμε όμως ότι ο άξονας υπάρχει δεν σημαίνει ότι υπάρχει αξιόπιστος τρόπος να τον ρυθμίσουμε κατά βούληση. Το μεγαλύτερο μέρος από όσα ακούγονται για τα βακτήρια του εντέρου και τη διάθεση ξεπερνά κατά πολύ ό,τι έχει αποδειχθεί σε ανθρώπους.

Αν ψάχνετε εξήγηση για το γιατί η διάθεσή σας και το στομάχι σας φαίνεται να πηγαίνουν χέρι-χέρι, υπάρχει. Αν ψάχνετε μια συνταγή για να το διορθώσετε, η ειλικρινής απάντηση είναι ότι δεν την έχουμε ακόμη.

Τι είναι τελικά ο άξονας έντερο-εγκέφαλος

Δεν είναι μεταφορά ούτε μόδα. Είναι ένα σύνολο οδών μέσω των οποίων το πεπτικό σύστημα και το κεντρικό νευρικό σύστημα ανταλλάσσουν πληροφορίες. Σύμφωνα με την πρόσφατη ανασκόπηση, αυτή η επικοινωνία γίνεται μέσω του ανοσοποιητικού συστήματος, του μεταβολισμού της τρυπτοφάνης, του πνευμονογαστρικού νεύρου και του εντερικού νευρικού συστήματος — του δικτύου νευρώνων που επενδύει το έντερο — με τη συμμετοχή μικροβιακών μεταβολιτών όπως τα βραχείας αλυσίδας λιπαρά οξέα.

Προσέξτε τι σημαίνει αυτό. Το έντερο δεν μιλάει στον εγκέφαλο μέσω ενός μόνο μαγικού καναλιού. Μιλάει μέσω πολλών, ταυτόχρονα, και τα περισσότερα από αυτά δεν είναι κάτι που μπορείτε να παρατηρήσετε ή να μετρήσετε στο σπίτι. Γι' αυτό οι υποσχέσεις για πλήρη έλεγχο ακούγονται πάντα πολύ καλές για να είναι αληθινές.

Η αντίστροφη κατεύθυνση είναι καλά περιγραφόμενη. Το γαστρεντερικό σύστημα είναι ευαίσθητο στα συναισθήματα: ο θυμός, το άγχος, η θλίψη και η ευφορία μπορούν να πυροδοτήσουν εντερικά συμπτώματα. Και το αντίστροφο συμβαίνει επίσης — η δυσφορία στο στομάχι ή στο έντερο μπορεί να είναι αιτία ή αποτέλεσμα άγχους, στρες ή κατάθλιψης.

Γιατί το στρες φαίνεται να εγκαθίσταται στην κοιλιά

Υπάρχει ένας μηχανισμός που κατανοείται χωρίς ιατρική εκπαίδευση. Το στρες επηρεάζει την κίνηση και τις συσπάσεις του γαστρεντερικού σωλήνα. Επιπλέον, πολλοί άνθρωποι με λειτουργικές γαστρεντερικές διαταραχές αισθάνονται τον πόνο πιο έντονα, επειδή ο εγκέφαλός τους ανταποκρίνεται πιο έντονα στα σήματα πόνου που έρχονται από το έντερο. Δεν είναι φαντασία. Είναι μια πραγματική διαφορά στον τρόπο που το νευρικό σύστημα επεξεργάζεται ό,τι λαμβάνει.

Σχετικά με το μικροβίωμα, η ανασκόπηση είναι σαφής: το στρες μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στον άξονα μικροβιώματος-εντέρου-εγκεφάλου σε όλες τις φάσεις της ζωής. Φάσεις ζωής, προσέξτε — όχι μόνο τις κακές εβδομάδες στη δουλειά.

Εδώ φτάνει το σημείο όπου η ειλικρίνεια μετράει περισσότερο από τη συμπάθεια. Πολλά από όσα γνωρίζουμε για το πώς το μικροβίωμα επηρεάζει τον εγκέφαλο προέρχονται από ζωικά μοντέλα. Αυτά τα μοντέλα ήταν θεμελιώδη για να συνδεθούν βασικές νευρωνικές διεργασίες με τη δραστηριότητα του μικροβιώματος. Ωστόσο, μεταφραστικές μελέτες σε ανθρώπους βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη, και η μελλοντική έρευνα θα επικεντρωθεί στην κατανόηση των μηχανισμών και στην προσπάθεια αποσαφήνισης μικροβιακών στρατηγικών παρέμβασης. Μετάφραση: η κατεύθυνση είναι υποσχόμενη, η διαδρομή σε ανθρώπους διανύεται και δεν έχει φτάσει ακόμη στο τέλος.

Επηρεάζει το έντερο τη διάθεση; Τι μπορούμε να πούμε με ακρίβεια

Μπορούμε να πούμε ότι το μικροβίωμα αναγνωρίζεται ως σημαντικός ρυθμιστής της λειτουργίας εντέρου-εγκεφάλου. Μπορούμε να πούμε ότι το στρες επηρεάζει αυτόν τον άξονα. Μπορούμε να πούμε ότι υπάρχει επικοινωνία μέσω αναγνωρισμένων οδών. Αυτό που δεν μπορούμε να πούμε — και εδώ αποτυγχάνουν σχεδόν όλα τα κείμενα — είναι ότι λαμβάνοντας το ένα ή το άλλο θα βελτιώσετε τη διάθεσή σας. Η πρόσφατη ανασκόπηση δεν παρουσιάζει κανένα προβιοτικό ή προϊόν ως ικανό να βελτιώσει τη διάθεση, το στρες ή το άγχος, και δεν υποστηρίζει καμία δήλωση θεραπείας διαταραχών της διάθεσης.

Αν η προσδοκία σας διαβάζοντας για τον άξονα έντερο-εγκέφαλος είναι να βρείτε έναν τρόπο να αισθάνεστε πιο σταθεροί συναισθηματικά μέσω της εντερικής χλωρίδας, αυτή η προσδοκία, σήμερα, δεν έχει επαρκή βάση. Έχει ενδείξεις. Δεν έχει απαντήσεις.

Και υπάρχει και μια δεύτερη προειδοποίηση, πρακτική. Η επίμονη χαμηλή διάθεση ή το άγχος που επιμένει δεν είναι ένα πρόβλημα δυσπεψίας που δεν λύθηκε. Πρέπει να τα δει γιατρός, όχι να αντιμετωπιστούν μόνο με διατροφικές προσαρμογές.

Τα εργαλεία που πραγματικά έχετε στη διάθεσή σας

Δεν έχουμε, αυτή τη στιγμή, μια επικυρωμένη παρέμβαση για τον άξονα έντερο-εγκέφαλο. Έχουμε κάτι λιγότερο κομψό και πιο χρήσιμο: να μειώσουμε το φορτίο στρες που γνωρίζουμε ότι επηρεάζει το πεπτικό σύστημα και το μικροβίωμα. Είναι το μόνο εργαλείο που η διαθέσιμη απόδειξη δικαιολογεί να αντιμετωπίσουμε ως προτεραιότητα.

Αυτό σημαίνει συγκεκριμένα και λίγο γοητευτικά πράγματα. Να κοιμάστε αρκετά. Να μην τρώτε πάντα σε ρυθμό έκτακτης ανάγκης. Να αναγνωρίζετε τα πεπτικά συμπτώματα που εμφανίζονται τις εβδομάδες πίεσης και να μην τα θεωρείτε σύμπτωση. Και, κυρίως, να μη χρησιμοποιείτε το έντερο ως αποδιοπομπαίο τράγο για ό,τι συμβαίνει στο κεφάλι, ούτε το αντίστροφο.

Μια ρεαλιστική μέρα, με άγκυρες αντί για ωράρια

Οι συμβουλές για το πότε να κάνετε τι τείνουν να είναι επινοημένες. Αυτό που μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα είναι ότι το στρες επηρεάζει την πέψη, και ότι το στρες μπορεί να επηρεάσει το μικροβίωμα σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Γι' αυτό, οι χρήσιμες άγκυρες είναι εκείνες που μειώνουν την ένταση γύρω από τα γεύματα: να τρώτε χωρίς να απαντάτε σε μηνύματα, να κάθεστε, να δίνετε στο σώμα ένα προβλέψιμο διάλειμμα μεταξύ ημέρας και νύχτας.

Τις μέρες που πάνε στραβά — και θα πάνε — δεν αξίζει να τις αντισταθμίσετε με ακραία αυστηρότητα την επόμενη μέρα. Ο άξονας δεν λειτουργεί με βαθμούς. Μια κακή εβδομάδα δεν ακυρώνει μια λογική ρουτίνα, και ένα άτακτο γεύμα δεν καταστρέφει τίποτα. Η ακαμψία, άλλωστε, συνήθως είναι η ίδια πηγή στρες.

Τα λάθη που χαλάνε την προσπάθεια, και αυτά που δεν έχουν τόση σημασία

Το λάθος που χαλάει τα περισσότερα είναι να αντιμετωπίζετε το έντερο ως πίνακα ελέγχου της διάθεσης. Όποιος αρχίζει να ερμηνεύει κάθε αέριο ή κάθε γκρίζα μέρα ως απόδειξη ανισορροπίας του μικροβιώματος καταλήγει να κάνει το αντίθετο από αυτό που ήθελε: αυξάνει την επαγρύπνηση για το σώμα, αυξάνει το άγχος, και το άγχος έχει, αυτό ναι, γνωστή επίδραση στο πεπτικό σύστημα.

Άλλο συχνό λάθος είναι η αναβολή της επίσκεψης. Το Harvard Health συμβουλεύει να παρακολουθείτε πεπτικά συμπτώματα που σχετίζονται με το στρες — καούρα, κοιλιακές κράμπες ή μαλακά κόπρανα — και να μιλήσετε στον γιατρό σας γι' αυτά. Το NHS είναι άμεσο: απευθυνθείτε σε έναν γενικό γιατρό αν δυσκολεύεστε να διαχειριστείτε το στρες ή αν αυτά που δοκιμάζετε μόνοι σας δεν βοηθούν.

Και τι έχει λιγότερη σημασία; Η ακριβής σειρά των τροφών, η συγκεκριμένη ώρα της ημέρας, η λεπτομέρεια που κάποιο βίντεο εγγυήθηκε ως καθοριστική. Τίποτα στη διαθέσιμη απόδειξη δεν υποστηρίζει αυτή την ακρίβεια. Η ιδέα ότι υπάρχει μια σωστή αλληλουχία είναι μια καθησυχαστική επινόηση.

Και αν, μετά από δύο ή τρεις εβδομάδες, παραμένει το ίδιο;

Τότε η απάντηση δεν είναι να προσθέσετε άλλο ένα πράγμα. Είναι να αλλάξετε συνομιλητή. Αν τα πεπτικά συμπτώματα επιμένουν και το στρες παραμένει, το επόμενο βήμα είναι μια συζήτηση με έναν επαγγελματία υγείας, όχι ένα νέο πείραμα στο σπίτι. Το ίδιο ισχύει και για τη διάθεση: η επίμονα χαμηλή διάθεση, ή το άγχος που δεν υποχωρεί, ανήκει στον γιατρό.

Αξίζει να κρατάτε σημειώσεις: πότε εμφανίζονται τα συμπτώματα, τι φάγατε, πώς κοιμηθήκατε, τι συνέβαινε στη ζωή σας εκείνη την εβδομάδα. Όχι επειδή υπάρχει μαγική συσχέτιση, αλλά επειδή δίνει στον γιατρό πραγματικό υλικό αντί για εντυπώσεις.

Πού χωράει ένα συμπλήρωμα — και πού όχι

Αυτή είναι η παράγραφος που πολλές σελίδες θα κρατούσαν για το τέλος, με μικρά γράμματα. Εδώ πάει με μεγάλα: ένα συμπλήρωμα δεν αντικαθιστά τίποτα από τα παραπάνω, και δεν υπάρχει, στη διαθέσιμη απόδειξη, στήριξη για να πούμε ότι ένα προβιοτικό βελτιώνει τη διάθεση, το στρες ή το άγχος. Το επίπεδο απόδειξης για αυτόν τον τομέα είναι αναδυόμενο. Υποσχόμενη αρχή, τίποτα σταθερό.

Τούτου λεχθέντος, αν ψάχνετε ένα προϊόν προβιοτικών σε ζελεδάκια, η TuttiBear έχει τα Προβιοτικά Ζελεδάκια, με σύμπλεγμα μικροβιακών καλλιεργειών και σύμπλεγμα πεπτικών ενζύμων, κατάλληλα για ενήλικες. Η δόση είναι 2 ζελεδάκια την ημέρα. Μην υπερβαίνετε τη συνιστώμενη ημερήσια δόση. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο μιας ποικίλης και ισορροπημένης διατροφής και ενός υγιεινού τρόπου ζωής. Να φυλάσσεται μακριά από τα παιδιά. Σε περίπτωση εγκυμοσύνης, θηλασμού, ασθένειας ή λήψης φαρμάκων, συμβουλευτείτε έναν επαγγελματία υγείας πριν από τη χρήση. Άτομα με ανοσοανεπάρκεια ή που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική αγωγή πρέπει να συμβουλευτούν γιατρό πριν από τη χρήση. Περιέχει πολυόλες· η υπερβολική κατανάλωση μπορεί να έχει καθαρτική δράση.

Προσέξτε τι δεν λέει αυτή η παράγραφος. Δεν λέει ότι τα ζελεδάκια βοηθούν τον άξονα έντερο-εγκέφαλο. Δεν λέει ότι ισορροπούν τη διάθεση. Ένα συμπλήρωμα μπορεί να είναι ένα λογικό κομμάτι μιας ρουτίνας που ήδη λειτουργεί· δεν είναι η ρουτίνα, και δεν είναι η λύση για ό,τι η ρουτίνα δεν λύνει.

Όταν η ειλικρινής απάντηση είναι να μιλήσετε σε κάποιον

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου το να συνεχίζετε να διαβάζετε για το μικροβίωμα είναι ένας τρόπος να αναβάλλετε αυτό που πρέπει να γίνει. Αν έχετε καούρα, κράμπες ή αλλαγές στα κόπρανα που σχετίζονται με περιόδους στρες, πηγαίνετε τα στον γιατρό. Αν δυσκολεύεστε να διαχειριστείτε το στρες, ή αν αυτό που δοκιμάζετε μόνοι σας δεν αποδίδει, ζητήστε επαγγελματική βοήθεια. Συμπτώματα που επιμένουν, που χειροτερεύουν ή που σας στερούν ποιότητα ζωής δεν είναι ένα πρόβλημα άξονα που θα λυθεί με υπομονή.

Αυτό είναι, πιθανώς, το πιο χρήσιμο σημείο όλου του κειμένου. Η σύνδεση μεταξύ εντέρου και εγκεφάλου είναι πραγματική και συναρπαστική. Αλλά αυτό που σας επιτρέπει να συμπεράνετε, σήμερα, είναι περιορισμένο: φροντίστε το στρες επειδή το στρες επηρεάζει το έντερο, όχι επειδή αυτό σας εγγυάται καλύτερη διάθεση. Και όταν δεν λειτουργεί, μην επιμένετε μόνοι σας.