Guarana

Guarana is de vrucht van Paullinia cupana, een liaan uit het Amazonebekken, en het zijn de zaden binnenin die gebruikt worden. De vrucht zelf is klein en rood-oranje; rijp splitst de schil open zodat een wit zaadje zichtbaar wordt, wat het Braziliaanse beeld oplevert van een oog in de vrucht. Het zaad wordt gedroogd, geplet of tot een dikke pasta gewreven en daarna verder verwerkt tot poeder of extract.

De naam komt uit het Guaraní en verwijst naar het volk dat de plant al lang gebruikt. In het Nederlands en het Frans schrijft men zowel guarana als guaraná; de klemtoon verschuift mee, de plant blijft dezelfde. Wie zoekt op guarana-bes of guaranavrucht bedoelt dus de vrucht, terwijl de inhoud in de praktijk altijd uit het zaad komt.

Poeder en extract zijn niet hetzelfde

Guaranapoeder is het gedroogde en gemalen zaad, met alles wat er van nature in zit. Een extract is een bewerking waarbij de cafeïnehoudende fractie wordt opgeconcentreerd tot een afgesproken gehalte, zodat iedere partij ongeveer even sterk is. Op een etiket zie je daarom vaak een percentage of een cafeïnegehalte naast de woorden guarana-extract, en dat cijfer zegt meer over de samenstelling dan het woord guarana alleen.

Waarom guarana bitter en wrang smaakt

De zaden bevatten naast cafeïne ook tannines, dezelfde groep stoffen die thee en onrijpe vruchten wrang maken. Dat verklaart de bittere, licht samentrekkende smaak waar guarana om bekend staat. In een drank of zuigtablet wordt die smaak gemaskeerd met zoetstof, citrussmaak of andere aroma's; wanneer guarana in een gom verwerkt wordt, moet de smaak op een andere manier in balans gebracht worden dan in een poeder dat je oplost. De smaak zegt dus niets over de hoeveelheid guarana in een product; daarvoor kijk je naar de hoeveelheid op het etiket.

De belangstelling voor guarana komt vooral van de cafeïne in het zaad en van de flavonoïden en andere verbindingen die er samen met de cafeïne in zitten ¹.

Een narratieve review bundelde de beschikbare literatuur over guarana en menselijke gezondheid en beschrijft dat de zaden vooral methylxanthines en flavonoïden bevatten; de review noemt de studies die naar guarana zijn gedaan en concludeert dat de resultaten nog geen eenduidig beeld geven ¹. Dat is een samenvatting van wat er is onderzocht, geen uitspraak over een uitkomst voor de lezer.

Wat de cognitie-analyse vond

Een systematische review met meta-analyse zocht naar placebo-gecontroleerde studies naar guarana en cognitieve taken ². Er werden acht studies gevonden met gegevens over 328 deelnemers, met guarana in hoeveelheden van 37,5 tot 500 mg en een gerapporteerd cafeïnegehalte van 4,3 tot 100 mg; het gemiddelde effect over de verschillende cognitieve maten was kleiner dan triviaal, en alleen de reactietijd verschilde van placebo ².

Wat de cafeïne-overzichten wel beschrijven

Voor cafeïne rapporteert een positie-standpunt van een sportvoedingsgenootschap dat cafeïnehoudende dranken de acute inspanningsprestaties kunnen beïnvloeden, waarbij de hoeveelheid cafeïne in de drank bepalend was ³. Zo'n bevinding gaat over cafeïne in het algemeen, niet over guarana als zodanig, en is geen belofte voor de lezer.

Waar het onderzoek tekortschiet

Een klein onderzoek onder zestien gezonde volwassenen die een combinatie van ephedra en guarana kregen, rapporteerde veranderingen in hartslag en bloeddruk ten opzichte van placebo, en de auteurs merkten op dat zulke combinaties eerder in verband zijn gebracht met ernstige bijwerkingen ⁴. Wie guarana gebruikt, doet er goed aan de cafeïne uit andere bronnen mee te tellen, want die telt op bij wat al in het product zit.

De meeste verwarring rond guarana zit in de vraag wat een getal op het etiket nu precies meet. Guarana wordt op labels in drie soorten vermeldingen weergegeven, en ze betekenen niet hetzelfde.

• De hoeveelheid guarana of guarana-extract: dit is het gewicht aan plantaardig materiaal, niet de hoeveelheid cafeïne.
• De hoeveelheid cafeïne: staat er vaak los naast, omdat de fabrikant die moet vermelden; dit kan cafeïne uit guarana alleen zijn, of cafeïne uit alle bronnen in het product samen.
• "Gestandaardiseerd op": een percentage dat aangeeft op welk gehalte aan een stof het extract is afgestemd.

Dezelfde guarana-hoeveelheid kan dus in het ene product meer cafeïne opleveren dan in het andere, afhankelijk van het extract. Omgekeerd kan een product met een lager gewicht aan guarana toch meer cafeïne bevatten.

Per eenheid of per dagelijkse dosis

Een tweede punt is de eenheid waarin een etiket rekent. Sommige vermeldingen gelden per gummy, andere per dagelijkse portie; het verschil tussen beide is precies het aantal gummies dat de fabrikant per dag aangeeft. Wie de getallen wil vergelijken tussen twee producten, moet dus eerst kijken of ze op dezelfde basis staan. Staat er niets bij, dan is de basis meestal de dagelijkse portie die de gebruiksaanduiding noemt.

Let verder op de andere cafeïnehoudende ingrediënten in dezelfde lijst, zoals groene thee of yerba maté: die tellen allemaal mee voor het totaal. En lees de gebruiksaanduiding op het product zelf, niet die van een ander product: bedrijven mogen verschillende porties aanhouden. Wat een etiket niet vertelt, is hoe een product bij jou uitpakt; gebruik je medicijnen, ben je zwanger of geef je borstvoeding, heb je een gezondheidsprobleem of twijfel je, vraag dan eerst advies aan een apotheker of arts.