Lage weerstand: wat normaal is en wanneer je hulp zoekt

Wat mensen "lage weerstand" noemen, is vaak gewoon het leven: verkoudheden die elkaar in de winter opvolgen, een slechte slaapweek, een stressvolle periode. Verkoudheden zijn dan ook bijzonder gewoon — een volwassene krijgt er twee tot drie per jaar, een jong kind vier of meer — en meer dan 200 verschillende virussen kunnen er de oorzaak van zijn. "Lage weerstand" is bovendien geen diagnose. Wat er in de geneeskunde bestaat, zijn immuundeficiënties, vastgesteld door een arts met eigen onderzoeken, en dat is iets anders.

De vraag die telt is deze: is het patroon dat je ervaart het normale patroon van iemand die aan veel virussen blootstaat, of is het een teken dat het de moeite loont om je te laten nakijken? Er zijn dingen die je deze week kunt veranderen, met redelijke onderbouwing erachter, en er is een handvol signalen die een bezoek aan de dokter rechtvaardigen. De rest van dit stuk gaat over dat onderscheid.

Wat terugkerende infecties meestal verklaart

Voor je aan supplementen denkt of aan het "versterken" van je immuunsysteem, loont het om te kijken naar wat eromheen zit. Een recente review van Harvard Health Publishing is eerlijk op dit punt: het idee van een "versterkte" immuniteit heeft wetenschappelijk weinig om het lijf, en er zijn geen bewezen directe verbanden tussen leefstijl en een betere immuunfunctie. Wat er wél is, aldus dezelfde bron, is gezond verstand — gezonde gewoonten helpen de immuunfunctie waarschijnlijk en leveren ook andere, goed aangetoonde voordelen op.

Anders gezegd: er is geen knop die je indrukt. Er zijn factoren die de onderbouwing in verband brengt met een grotere vatbaarheid voor infecties, zoals slaaptekort. De meest voorkomende zijn saai om op te sommen.

• Korte nachten. In een experimentele studie met 164 gezonde volwassenen die aan een rhinovirus werden blootgesteld, hadden deelnemers die minder dan 5 uur per nacht sliepen een duidelijk grotere kans om een klinische verkoudheid te ontwikkelen dan degenen die meer dan 7 uur sliepen. Hetzelfde gold voor wie tussen 5 en 6 uur sliep. De onderzoekers concludeerden dat minder slapen samenhing met een grotere vatbaarheid voor de gewone verkoudheid.
• Weinig fruit en groenten, en te veel alcohol. Beide komen terug in de aanbevelingen voor een gezonde leefstijl.
• Tabak. Roken staat zonder nuance op de lijst van wat je moet vermijden.
• Langdurige stress, die dezelfde lijst aanraadt om zoveel mogelijk te beperken.
• Blootstelling. Dat is geen falen van jou.

Er zijn ook oorzaken die niets met leefstijl te maken hebben. MedlinePlus vermeldt dat de immuunrespons verminderd kan zijn door erfelijke aandoeningen, door medicijnen die het immuunsysteem verzwakken (zoals corticosteroïden en chemotherapie), door aandoeningen zoals hiv/aids, door ondervoeding en door veroudering, omdat het immuunsysteem met de jaren minder doeltreffend wordt. Al deze dingen worden tijdens een consult vastgesteld.

Wat je deze week al kunt aanpakken

Begin bij wat de sterkste onderbouwing heeft. Harvard Health Publishing noemt een reeks strategieën voor een gezonde leefstijl: niet roken, een dieet rijk aan fruit en groenten, regelmatig bewegen, een gezond gewicht houden, met mate alcohol drinken, voldoende slapen, maatregelen nemen om infecties te voorkomen (vaak je handen wassen), proberen stress te beperken en de aanbevolen vaccinaties up-to-date houden.

Weinig daarvan is nieuw. Het probleem is dat "voldoende slapen" geen bruikbare instructie is. Wees concreet voor jezelf: op hoeveel nachten van de afgelopen week sliep je minder dan zeven uur? Is het antwoord de meerderheid, dan begint het daar. Je hebt geen levenshervorming nodig — je moet twee of drie weken je bedtijd beschermen en kijken wat er gebeurt.

Vaak je handen wassen lijkt triviaal en is dat niet. Met meer dan 200 virussen die een verkoudheid kunnen veroorzaken, blijft minder blootstelling een verstandige maatregel. Hetzelfde geldt voor regelmatig je handen wassen, iets wat gezondheidsautoriteiten noemen bij de manieren om infecties te voorkomen.

Voor beweging, voeding en alcohol geldt dezelfde logica: kleine correcties die je weken volhoudt, zijn meer waard dan één perfecte week gevolgd door een terugkeer naar het oude patroon. En wat de aanbevolen vaccinaties betreft — stel je eigen lijst niet samen, maar vraag je arts of apotheker welke voor jou gelden.

Eén ding kan de beschikbare onderbouwing niet beloven: dat een van deze veranderingen je deze winter gegarandeerd minder infecties oplevert. Wat je wel kunt zeggen, is dat ze om meerdere redenen tegelijk zinvol zijn, en dat achter sommige ervan studies zitten die wijzen op een verband met minder verkoudheden.

Wat waarschijnlijk niet gaat helpen

Hier moet je een stuk volkswijsheid tegenspreken. Dezelfde review van Harvard Health Publishing noemt enige experimentele aanwijzingen dat tekorten aan micronutriënten — zoals zink, selenium, ijzer, koper, foliumzuur en de vitamines A, B6, C en E — cellulaire immuunresponsen veranderen. Maar ze voegt eraan toe dat niet bekend is of dat zich vertaalt in veranderingen in het menselijke immuunsysteem met gevolgen voor de gezondheid, en dat megadoses van één enkele vitamine niet helpen. De gebruikte formulering is direct: meer is niet noodzakelijk beter.

Dat schrapt heel wat. Het schrapt het idee dat hoge doses vitamine C slikken in de week dat je een verkoudheid voelt aankomen, iets oplost. Het schrapt de logica van meerdere supplementen opstapelen: Harvard Health Publishing geeft aan dat megadoses van één enkele vitamine niet helpen en dat "meer niet noodzakelijk beter is". En het schrapt vooral het idee dat er een juiste dosis bestaat om je weerstand "op te krikken".

Het heeft ook geen zin om jezelf op basis van vage klachten te gaan diagnosticeren. De factpack bepaalt niet wat 'lage weerstand' is; de signalen die een arts aan een immuundeficiëntie doen denken, zijn infecties die terugkomen of niet overgaan, of een ernstige infectie veroorzaakt door kiemen die gewoonlijk geen ernstige infectie veroorzaken. En de ongerustheid rond het onderwerp — alles lezen, alles veranderen, alles kopen — is zelf een bron van stress die niemand nodig heeft.

Waar supplementen eerlijk gezegd passen

Ze passen op een kleine, specifieke plek. De beschikbare onderbouwing over micronutriënten en immuniteit is pril en laat niet toe te stellen dat een supplement met vitamine C, vitamine D3 of zink je tegen verkoudheden beschermt. Wat men weet, is dat tekorten aan deze nutriënten immuunresponsen veranderen in een experimentele context — wat iets anders is dan zeggen dat wie geen tekort heeft, baat heeft bij meer.

Daarom is de juiste vraag niet "welk supplement moet ik nemen?" maar "ontbreekt het mij ergens aan?". Toch zijn er geen wetenschappelijke bewijzen voor een direct verband tussen leefstijl en een versterkte immuunfunctie. Twijfel je, dan kan een arts of apotheker helpen uitzoeken of het zinvol is iets te laten onderzoeken voor je potjes koopt.

Wil je daarna toch een supplement in je routine opnemen, dan heeft TuttiBear de Immuun & Weerstand Gummies met Echinacea, voor volwassenen, met een dosering van twee gummies per dag. Elke dosis levert echinacea-extract, vitamine C, zink, vitamine D3, selenium en Lactobacillus rhamnosus. We beloven je niet dat het je ergens tegen beschermt — geen enkel supplement doet dat — en op de verpakking staat het essentiële: voedingssupplementen zijn geen vervanging voor een gevarieerde en evenwichtige voeding of een gezonde levensstijl. Bevat polyolen; overmatige consumptie kan een laxerend effect hebben. Raadpleeg bij zwangerschap, borstvoeding, ziekte of medicijngebruik een gezondheidsprofessional voor gebruik. Zoek je oplossingen voor de winter, begin dan bij je slaapuren.

De signalen die om een afspraak vragen

Hier is de grens duidelijk, en het loont die los te maken van wat normaal is. Twee of drie verkoudheden per jaar is normaal. Een verkoudheid die niet overgaat heeft ook eigen regels: het NHS adviseert een arts te raadplegen als de klachten verergeren of na 10 dagen niet verbeteren, als je langer dan 3 dagen hoge koorts hebt, als je langer dan 3 weken hoest, of als de klachten optreden bij iemand met een langdurige aandoening of een verzwakt immuunsysteem.

Er is nog een reeks signalen, meer structureel, die MedlinePlus in verband brengt met de verdenking van een immuundeficiëntie: infecties die herhaaldelijk terugkomen of niet verdwijnen, een ernstige infectie veroorzaakt door kiemen die gewoonlijk geen ernstige ziekte veroorzaken, een zwakke reactie op de behandeling van infecties, en een langzaam of onvolledig herstel van een ziekte. Herken je hierin je patroon van de laatste maanden, dan is dat geen reden tot paniek — wel een reden om een afspraak te maken. De diagnose wordt gesteld met medisch onderzoek, zoals het meten van immunoglobulinen in het bloed en het tellen van witte bloedcellen. Niet thuis, en niet met een vragenlijst op internet.

Merk op dat geen van deze signalen bedoeld is om jezelf te diagnosticeren. Ze helpen beslissen of het de moeite loont met iemand te praten. Dat is het enige eerlijke gebruik van zo'n lijst.

Hoe lang het duurt voor je weet of het werkt

Een exacte termijn hebben we niet voor je, en wantrouw wie er wel een heeft. Wat met zekerheid te zeggen valt, is dat niet vaststaat dat leefstijlveranderingen de immuniteit rechtstreeks versterken, al zijn ze zinvol door de algemene gezondheidsvoordelen. Ga je beter slapen, verwacht dan geen meetbare transformatie, want het is niet vastgesteld dat leefstijlveranderingen de immuniteit rechtstreeks versterken. Wat je redelijkerwijs kunt verwachten, zijn de algemene gezondheidsvoordelen die samengaan met een gezonde leefstijl: niet roken, een dieet rijk aan fruit en groenten, regelmatig bewegen, een gezond gewicht houden, met mate alcohol drinken, voldoende slapen, vaak je handen wassen, stress beperken en je vaccinaties up-to-date houden.

Maakt een patroon van infecties dat al maanden sleept je zorgen, dan is de relevante termijn niet die van de gewoonten — het is die van het consult. Een gesprek plannen met je arts of apotheker is het enige in dit stuk dat je een concreet antwoord over jouw situatie kan geven. Al het andere is wat men in het algemeen weet, met gezond verstand toegepast op wat we in het bijzonder nog niet weten.