Μπακόπα

Η μπακόπα είναι το φυτό Bacopa monnieri, ένα έρπον ποώδες είδος που φυτρώνει σε υγρά, βαλτώδη εδάφη. Στα αγγλικά το φυτό αναφέρεται και ως water hyssop, ενώ σε κείμενα αγιουρβεδικής παράδοσης απαντά και με το όνομα brahmi. Στην Ελλάδα το ίδιο φυτό εμφανίζεται σε ετικέτες και αναζητήσεις ως βακόπα, μπακόπα ή και με το λατινικό του όνομα.

Δύο διαφορετικά πράγματα κυκλοφορούν με αυτό το όνομα. Το πρώτο είναι το ολόκληρο αποξηραμένο φυτό, που αλέθεται σε σκόνη. Το δεύτερο είναι το εκχύλισμα, το οποίο προκύπτει όταν το φυτικό υλικό περάσει από διαλύτη και συμπυκνωθεί. Στις ετικέτες το εκχύλισμα δηλώνεται συχνά ως τυποποιημένο, δηλαδή με δηλωμένη περιεκτικότητα σε μπακοσίδες — τις ενώσεις του φυτού στις οποίες αναφέρεται μεγάλο μέρος της έρευνας.

Αυτή η διάκριση έχει πρακτική σημασία: «σκόνη μπακόπα» και «εκχύλισμα μπακόπα» δεν είναι το ίδιο πράγμα σε ένα χιλιοστόγραμμο, γιατί στο εκχύλισμα το φυτικό υλικό έχει συμπυκνωθεί. Γι' αυτό οι ετικέτες των συμπληρωμάτων αναγράφουν συνήθως και τον τύπο και την ποσότητα, ώστε να μπορείς να συγκρίνεις όμοια με όμοια.

Πού φυτρώνει και ποιο μέρος χρησιμοποιείται

Το φυτό απαντά σε υγρές και ελώδεις περιοχές της Ινδίας, του Νεπάλ, της Σρι Λάνκα, της Κίνας και τμημάτων της Αυστραλίας, και καλλιεργείται επίσης ως διακοσμητικό φυτό σε γλάστρες και λιμνούλες. Στα σκευάσματα χρησιμοποιείται το υπέργειο μέρος του φυτού — βλαστοί και φύλλα — και όχι κάποια ρίζα ή καρπός.

Αν κοιτάς μια ετικέτα, τα στοιχεία που αξίζει να εντοπίσεις είναι τρία: ο λατινικός όρος Bacopa monnieri, ο χαρακτηρισμός «εκχύλισμα» ή «σκόνη», και η τυποποίηση σε μπακοσίδες. Ό,τι δεν αναγράφεται εκεί δεν μπορεί να το συμπεράνει κανείς από τον τίτλο του προϊόντος.

Οι περισσότερες κλινικές δοκιμές με μπακόπα έχουν γίνει σε υγιείς ενήλικες και σε μεγαλύτερης ηλικίας ενήλικες, με ερωτηματολόγια και υπολογιστικές δοκιμασίες μνήμης και προσοχής ως μέτρα έκβασης. Μια τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό σκεύασμα δοκιμή εξέτασε 101 εθελοντές ηλικίας 40 έως 70 ετών με αυτοαναφερόμενα ζητήματα μνήμης και προσοχής, οι οποίοι έλαβαν 300 mg εκχυλίσματος μπακόπα την ημέρα για 12 εβδομάδες· οι δοκιμασίες αξιολόγησαν λεκτική μάθηση, προσοχή και μνήμη εργασίας, ενώ καταγράφηκαν και δείκτες στο αίμα ¹.

Μια συστηματική ανασκόπηση των τυχαιοποιημένων δοκιμών σε μεγαλύτερης ηλικίας ενήλικες εντόπισε 21 επιλέξιμα άρθρα από τα 7.666 που ελέγχθηκαν και αξιολόγησε τόσο την επίδραση στη νοητική λειτουργία όσο και την ασφάλεια των φυτικών και διατροφικών σκευασμάτων ². Μια άλλη ανασκόπηση περιόρισε το δείγμα σε επτά μελέτες που πληρούσαν τα κριτήρια και κατέληξε ότι δεν παρατηρήθηκε όφελος της μπακόπα ή του πράσινου τσαγιού στην ταχύτητα επεξεργασίας, την προσοχή, τη μνήμη εργασίας, τη γλώσσα ή τη συνολική νοητική λειτουργία ³.

Στις μελέτες ασφάλειας, 23 υγιείς ενήλικοι εθελοντές έλαβαν από ένα σκεύασμα με εκχύλισμα μπακόπα την ημέρα για 30 ημέρες — 300 mg για τις πρώτες 15 ημέρες και 450 mg για τις επόμενες 15 — χωρίς οι εργαστηριακοί και καρδιολογικοί έλεγχοι πριν και μετά να δείξουν ανεπιθύμητες μεταβολές· καταγράφηκαν ήπια γαστρεντερικά ευρήματα που υποχώρησαν αυτόματα ⁴.

Τα αποτελέσματα δεν συγκλίνουν. Οι δοκιμές διαφέρουν ως προς το σκεύασμα, τη διάρκεια και τα εργαλεία μέτρησης, και καμία από τις παραπάνω μελέτες δεν απαντά στο ερώτημα τι συμβαίνει σε κάποιον που παίρνει μπακόπα περιστασιακά ή για λίγες ημέρες.

Τι δεν υποστηρίζει η έρευνα

Οι παραπάνω εργασίες δεν δείχνουν ότι ένα εκχύλισμα μπακόπα αποκαθιστά, προλαμβάνει ή αντιστρέφει οποιαδήποτε κατάσταση υγείας, ούτε προσδιορίζουν ποια δόση θα ήταν κατάλληλη για έναν συγκεκριμένο άνθρωπο. Ούτε τεκμηριώνουν ότι το αποτέλεσμα εμφανίζεται γρήγορα: στις δοκιμές οι μετρήσεις γίνονταν μετά από εβδομάδες λήψης. Ό,τι αφορά τη δική σου περίπτωση το κρίνει επαγγελματίας υγείας, όχι μια ανασκόπηση μελετών.

Ένα προϊόν TuttiBear περιέχει εκχύλισμα μπακόπα: τα «Ζελεδάκια για Εστίαση και Συγκέντρωση». Στο ίδιο σκεύασμα η ετικέτα αναγράφει επίσης εκχύλισμα μανιταριού lion's mane, εκχύλισμα γκίνγκο, L-θεανίνη, κιτικολίνη, βιταμίνη B12 (μεθυλοκοβαλαμίνη) και βιταμίνη B6 (πυριδοξίνη), χωρίς να δίνει ποσότητες για τα υπόλοιπα αυτά συστατικά εδώ.

Αν χρησιμοποιείς και άλλο προϊόν που αναγράφει μπακόπα στην ετικέτα του, οι ποσότητες προστίθενται αριθμητικά μεταξύ τους — αυτό είναι απλή αριθμητική των ετικετών, όχι σύσταση για το τι να κάνεις.

Το TuttiBear διαθέτει τα προϊόντα του σε μορφή ζελεδακίων gummy.

Οι ετικέτες συμπληρωμάτων δεν είναι όλες γραμμένες με τον ίδιο τρόπο, και οι διαφορές δεν είναι ασήμαντες. Η ποσότητα μπορεί να δίνεται ανά ζελεδάκι ή ανά ημερήσια δόση, οπότε τα νούμερα δύο προϊόντων δεν συγκρίνονται αν δεν ξέρεις πάνω σε τι αναφέρονται.

Τρία σημεία που αξίζει να ελέγχεις

• Σκόνη ή εκχύλισμα. Στο εκχύλισμα το φυτικό υλικό έχει συμπυκνωθεί, οπότε μια ποσότητα εκχυλίσματος δεν αντιστοιχεί σε ίση ποσότητα αποξηραμένου φυτού.
• Τυποποίηση. Όταν η ετικέτα δηλώνει τυποποιημένο εκχύλισμα, συνήθως δίνει και την περιεκτικότητα σε μπακοσίδες — τον δείκτη με τον οποίο περιγράφονται τα σκευάσματα της έρευνας.
• Μονάδα αναφοράς. «Ανά ζελεδάκι» και «ανά ημερήσια δόση» είναι διαφορετικά μεγέθη· για να συγκρίνεις, μετέτρεψε τα δύο προϊόντα στην ίδια βάση.

Τι δεν λέει μια ετικέτα

Μια ετικέτα δεν λέει αν το σκεύασμα ταιριάζει σε εσένα, ούτε πόσο θα διαρκέσει η λήψη, ούτε αν θα παρατηρήσεις κάτι. Επίσης δεν αναγράφει πάντα τον διαλύτη ή τη μέθοδο εκχύλισης, ούτε αν το φυτικό υλικό προέρχεται από καλλιέργεια ή από συλλογή. Ό,τι δεν αναγράφεται, δεν μπορεί να το υποθέσει κανείς.

Για την υπόλοιπη εικόνα — πώς διαβάζονται γενικά τα συστατικά πάνω σε μια ετικέτα ζελεδακίων — χρήσιμο είναι το άρθρο για τον τρόπο που παρουσιάζονται τα συστατικά σε μια ετικέτα.

Οι μελέτες που περιγράφονται παραπάνω έγιναν σε υγιείς ενήλικες, οπότε δεν καλύπτουν άλλες ομάδες. Στα σκευάσματα με μπακόπα, η ίδια η ετικέτα είναι το πρώτο σημείο ελέγχου: εκεί αναγράφονται οι προϋποθέσεις χρήσης, η ηλικία για την οποία προορίζεται το προϊόν και οι σχετικές προειδοποιήσεις.

Αν χρησιμοποιείς φάρμακα, είσαι έγκυος ή θηλάζεις, έχεις κάποιο πρόβλημα υγείας ή έχεις αμφιβολίες, ρώτησε πρώτα φαρμακοποιό ή γιατρό. Το ίδιο ισχύει όταν χρησιμοποιείς περισσότερα του ενός σκευάσματα που περιέχουν το ίδιο συστατικό, γιατί οι ποσότητες των ετικετών προστίθενται.