Το κολλαγόνο κάνει κακό; Τι λένε τα στοιχεία

Για τη μεγάλη πλειονότητα των ανθρώπων, το κολλαγόνο σε συμπλήρωμα είναι ασφαλές στις ποσότητες που χρησιμοποιούνται συνήθως. Σε μια ανασκόπηση της βιβλιογραφίας για το υδρολυμένο κολλαγόνο, οι ανεπιθύμητες ενέργειες που σχετίστηκαν με κλινική χρήση ήταν ελάχιστες και κυρίως πεπτικές, όπως αίσθημα πληρότητας ή δυσάρεστη γεύση ¹. Σε μια τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη με 100 υγιείς ενήλικες για 12 εβδομάδες, κανένας συμμετέχων δεν εμφάνισε ανεπιθύμητες ενέργειες που να αποδίδονται στο υπό δοκιμή προϊόν ².

Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι κατάλληλο για όλους. Υπάρχουν ομάδες — έγκυες, γυναίκες που θηλάζουν, παιδιά, άτομα με νεφρική ή ηπατική νόσο, άτομα με αλλεργία σε ψάρι ή θαλασσινά και όσοι παίρνουν ορισμένα φάρμακα — που πρέπει πρώτα να μιλήσουν με επαγγελματία υγείας. Αυτό το άρθρο εξηγεί τι δείχνουν τα στοιχεία, τι ακόμη δεν γνωρίζουμε και πώς να αποφασίσετε με ενημέρωση.

Είναι ασφαλές το κολλαγόνο σε συμπλήρωμα; Τι δείχνουν οι μελέτες

Το υδρολυμένο κολλαγόνο είναι μια πρωτεΐνη που προκύπτει από υδρόλυση της ζελατίνης και αναγνωρίζεται γενικά ως ασφαλές ως συστατικό τροφίμων από τις ρυθμιστικές αρχές ¹. Στην κλινική βιβλιογραφία, αυτή η εικόνα επαναλαμβάνεται: καλή ανοχή και απουσία σημάτων συναγερμού.

Σε μια τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη με 100 υγιείς ενήλικες, που αξιολογήθηκαν στις 4, 8 και 12 εβδομάδες, κανένας συμμετέχων δεν εμφάνισε ανεπιθύμητες ενέργειες που να αποδίδονται στο προϊόν με πεπτίδια κολλαγόνου χαμηλού μοριακού βάρους ². Σε άλλη τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη, αυτή τη φορά με 200 άτομα με αρθρικό πόνο 50 ετών και άνω, με παρακολούθηση 6 μηνών, επίσης δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές ως προς την ασφάλεια και την ανοχή μεταξύ της ομάδας του υδρολυμένου κολλαγόνου (1200 mg την ημέρα) και της ομάδας του εικονικού φαρμάκου ³.

Αυτό δεν είναι το ίδιο με το να πούμε ότι «δεν κάνει τίποτα». Είναι το να πούμε ότι, στις διαθέσιμες μελέτες και στις δόσεις που μελετήθηκαν, το προφίλ ασφάλειας είναι καθησυχαστικό.

Ποιες παρενέργειες μπορεί να εμφανιστούν;

Οι παρενέργειες που περιγράφονται είναι, ως επί το πλείστον, γαστρεντερικές και ήπιες. Σε μια ανασκόπηση της βιβλιογραφίας για το υδρολυμένο κολλαγόνο, οι ανεπιθύμητες ενέργειες που σχετίστηκαν με κλινική χρήση ήταν ελάχιστες και κυρίως πεπτικές, με αίσθημα πληρότητας ή δυσάρεστη γεύση ¹.

• Αίσθημα πληρότητας ή φουσκώματος
• Ήπια ναυτία
• Κοιλιακή δυσφορία
• Αλλαγές στην εντερική λειτουργία (διάρροια ή δυσκοιλιότητα)

Αν εμφανιστούν, η πρακτική στρατηγική είναι απλή: πάρτε το με ένα γεύμα, μειώστε τη δόση ή διακόψτε για λίγες ημέρες και δείτε αν τα συμπτώματα υποχωρήσουν. Αν επιμένουν ή είναι έντονα, σταματήστε και μιλήστε με επαγγελματία υγείας.

Ποιοι πρέπει να προσέξουν πριν ξεκινήσουν

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η απόφαση δεν πρέπει να λαμβάνεται μόνοι σας. Αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας σε κάποια από τις παρακάτω, μιλήστε με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας πριν ξεκινήσετε το συμπλήρωμα:

• Εγκυμοσύνη και θηλασμός: δεν υπάρχουν αρκετά δεδομένα για την ασφάλεια του συμπληρώματος κολλαγόνου σε αυτές τις φάσεις. Προτεραιότητα πρέπει να είναι μια ποικίλη και ισορροπημένη διατροφή.
• Παιδιά: δεν υπάρχουν μελέτες που να υποστηρίζουν τη χορήγηση συμπληρώματος κολλαγόνου σε αυτή την ηλικιακή ομάδα. Μη δίνετε συμπληρώματα σε παιδιά χωρίς υπόδειξη επαγγελματία υγείας.
• Αλλεργία σε ψάρι ή θαλασσινά: πολλά συμπληρώματα κολλαγόνου είναι θαλάσσιας προέλευσης. Ελέγξτε την προέλευση στη συσκευασία.
• Νεφρική ή ηπατική νόσος: η υψηλή πρόσληψη πρωτεΐνης μπορεί να αποτελέσει παράγοντα επιβάρυνσης σε άτομα με προϋπάρχουσα νεφρική νόσο. Δεν είναι απόλυτη αντένδειξη, αλλά απαιτεί ιατρική αξιολόγηση.
• Τακτική φαρμακευτική αγωγή: κάθε συμπλήρωμα πρέπει να συζητείται με τον θεράποντα ιατρό, ιδίως σε αντιπηκτική αγωγή.

Αν δεν ανήκετε σε καμία από αυτές τις ομάδες και δεν έχετε χρόνιες παθήσεις, ο σχετικός κίνδυνος είναι χαμηλός.

Κολλαγόνο και φάρμακα: τι γνωρίζουμε (και τι δεν γνωρίζουμε)

Εδώ χρειάζεται ειλικρίνεια: οι διαθέσιμες πηγές δεν τεκμηριώνουν κλινικά σημαντικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ του συμπληρώματος κολλαγόνου και φαρμάκων. Αυτό που υπάρχει είναι θεωρητικές εκτιμήσεις, όχι αποτελέσματα μελετών. Αν παίρνετε χρόνια φαρμακευτική αγωγή — ιδίως αντιπηκτικά, αντιυπερτασικά ή φάρμακα με στενό θεραπευτικό εύρος —, η απόφαση να ξεκινήσετε πρέπει να περάσει από τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας.

Δύο θεωρητικές εκτιμήσεις που ανέφερε το παλαιότερο άρθρο και αξίζει να τις κρατήσετε στο μυαλό σας: το κολλαγόνο μπορεί να περιέχει μικρές ποσότητες ασβεστίου και βιταμίνης Κ, κάτι που, σε πολύ υψηλές δόσεις, θα μπορούσε θεωρητικά να επηρεάσει θειαζιδικά διουρητικά, διγοξίνη ή αντιπηκτικά όπως η βαρφαρίνη. Δεν είναι τεκμηριωμένες αλληλεπιδράσεις σε μελέτες, αλλά αν παίρνετε κάποιο από αυτά τα φάρμακα, μην ξεκινήσετε το συμπλήρωμα χωρίς να μιλήσετε με τον γιατρό σας.

Ένα πρακτικό σημείο: το κολλαγόνο είναι πρωτεΐνη και, όπως κάθε πρωτεΐνη της διατροφής, διασπάται σε αμινοξέα. Δεν αντικαθιστά ούτε αντισταθμίζει μια φτωχή διατροφή και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως θεραπεία καμίας πάθησης.

Πότε να σταματήσετε και να ζητήσετε βοήθεια

Οι περισσότερες ενοχλήσεις υποχωρούν μόνες τους σε λίγες ημέρες. Υπάρχουν, ωστόσο, σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσετε:

• Αλλεργική αντίδραση: εξάνθημα, κνησμός, πρήξιμο στο πρόσωπο ή στα χείλη, δυσκολία στην αναπνοή — είναι επείγον ιατρικό περιστατικό.
• Σοβαρά γαστρεντερικά συμπτώματα: επίμονοι έμετοι, έντονη διάρροια ή ισχυρός κοιλιακός πόνος.
• Οποιοδήποτε νέο σύμπτωμα εμφανιστεί αφού ξεκινήσετε και δεν υποχωρεί σε λίγες ημέρες.

Σε οποιαδήποτε από αυτές τις περιπτώσεις, σταματήστε το συμπλήρωμα και επικοινωνήστε με επαγγελματία υγείας.

Τι αξιολόγησαν πραγματικά οι μελέτες (και τι σημαίνει αυτό για εσάς)

Αξίζει να ξεχωρίσετε τι έχει μελετηθεί καλά από το τι είναι υπόσχεση μάρκετινγκ. Τα πιο συνεπή στοιχεία αφορούν το δέρμα και τη λειτουργία των αρθρώσεων.

Στόχος	Τι δείχνουν οι μελέτες	Πλαίσιο
Δέρμα	Βελτιώσεις στην ενυδάτωση, την ελαστικότητα και τις ρυτίδες με υδρολυμένο κολλαγόνο	Μετα-ανάλυση 19 μελετών, 1125 συμμετέχοντες από 20 έως 70 ετών, κυρίως γυναίκες 4
Λειτουργία αρθρώσεων	Βελτίωση του πόνου και της λειτουργίας στην οστεοαρθρίτιδα του γόνατος	Μετα-ανάλυση 11 τυχαιοποιημένων μελετών, 870 συμμετέχοντες 5
Αποκατάσταση και άσκηση	Πιο σαφές όφελος στη λειτουργικότητα των αρθρώσεων και στον πόνο· λιγότερο συνεπή αποτελέσματα σε άλλες παραμέτρους	Συστηματική ανασκόπηση 15 τυχαιοποιημένων μελετών, κυρίως σε ερασιτέχνες αθλητές 6

Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική προειδοποίηση: μια μετα-ανάλυση 23 τυχαιοποιημένων μελετών με 1474 συμμετέχοντες κατέληξε ότι, όταν αναλύονται μόνο οι μελέτες χωρίς χρηματοδότηση από τη φαρμακευτική βιομηχανία ή οι μελέτες υψηλότερης μεθοδολογικής ποιότητας, η επίδραση στην ενυδάτωση, την ελαστικότητα και τις ρυτίδες παύει να είναι σημαντική ⁷. Δηλαδή, οι σημαντικές επιδράσεις παρατηρούνται κυρίως σε μελέτες χρηματοδοτούμενες από τη βιομηχανία ή χαμηλότερης μεθοδολογικής ποιότητας, οπότε τα συνολικά στοιχεία δεν στηρίζουν τον ισχυρισμό. Δεν υπάρχουν, σήμερα, κλινικά στοιχεία που να στηρίζουν τη χρήση κολλαγόνου για την πρόληψη ή τη θεραπεία της γήρανσης του δέρματος ⁷.

Δόσεις που χρησιμοποιήθηκαν σε μελέτες και τι λέει η ετικέτα ενός προϊόντος

Στις μελέτες, οι δόσεις ποικίλλουν αρκετά: 2,5 g έως 10 g την ημέρα σε δερματολογικές μελέτες 8 έως 24 εβδομάδων ⁸, 10 g την ημέρα για 6 μήνες σε μελέτη με 250 άτομα με οστεοαρθρίτιδα του γόνατος ⁹ και 1200 mg την ημέρα για 6 μήνες σε μελέτη με 200 άτομα με αρθρικό πόνο ³.

Αυτές είναι δόσεις μελετών και όχι οδηγίες λήψης. Για να τις συγκρίνετε με ένα συγκεκριμένο προϊόν: τα Ζελεδάκια με Κολλαγόνο παρέχουν 1000 mg υδρολυμένου κολλαγόνου ανά μερίδα 2 ζελεδάκια, μαζί με βιταμίνη C (24 mg, 30% της τιμής αναφοράς), βιοτίνη (15 µg, 30%) και σελήνιο (18 µg, 33%). Ο τρόπος χρήσης που αναγράφεται στην ετικέτα είναι 2 ζελεδάκια την ημέρα, χωρίς υπέρβαση της συνιστώμενης ημερήσιας δόσης.

Αν θέλετε να καταλάβετε πώς να εντάξετε τη δόση στη δική σας περίπτωση, αξίζει να διαβάσετε Κολλαγόνο: ημερήσια δόση και πώς να τη βρείτε.

Και τα ζελεδάκια; Ειδικές προφυλάξεις αυτής της μορφής

Τα ζελεδάκια είναι πρακτικά, αλλά έχουν ιδιαιτερότητες. Τα Ζελεδάκια με Κολλαγόνο περιέχουν πολυόλες, και η ίδια η ετικέτα προειδοποιεί ότι η υπερβολική κατανάλωση μπορεί να έχει υπακτική δράση. Αν έχετε ευαίσθητο πεπτικό σύστημα, ξεκινήστε με την αναγραφόμενη δόση και μην την υπερβαίνετε.

Αν έχετε διαβήτη ή προσέχετε το βάρος σας, ελέγξτε επίσης την περιεκτικότητα σε σάκχαρα ή γλυκαντικά στην ετικέτα. Και, όπως με κάθε γλυκό ζελεδάκι, καλό είναι να βουρτσίζετε τα δόντια σας μετά τη λήψη, ιδίως αν η εκδοχή περιέχει ζάχαρη.

Η ετικέτα περιλαμβάνει επίσης προειδοποιήσεις που ισχύουν για κάθε συμπλήρωμα: δεν υποκαθιστούν μια ποικίλη και ισορροπημένη διατροφή ούτε έναν υγιεινό τρόπο ζωής και πρέπει να φυλάσσονται μακριά από τα μικρά παιδιά. Επειδή είναι γλυκά, ο κίνδυνος τυχαίας κατανάλωσης από παιδιά είναι πραγματικός — και δεν υπάρχουν μελέτες που να στηρίζουν τη χορήγηση συμπληρώματος κολλαγόνου σε παιδιά.

Αν αποφασίζετε ανάμεσα σε μορφές, δείτε Κολλαγόνο σε ζελεδάκια ή χάπια: ποιο να διαλέξεις; και, για τον χρόνο λήψης, Κολλαγόνο: πότε να το παίρνεις για καλύτερα αποτελέσματα.

Συνήθεις μύθοι, αποσαφηνισμένοι

«Το κολλαγόνο βλάπτει τα νεφρά»

Σε υγιή άτομα, δεν υπάρχουν στοιχεία νεφρικής βλάβης με τις δόσεις που χρησιμοποιούνται σε συμπληρώματα. Η προσοχή αφορά όσους έχουν ήδη νεφρική νόσο, γιατί κάθε υψηλή πρωτεϊνική πρόσληψη απαιτεί αξιολόγηση. Στην ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, η ανοχή που περιγράφηκε ήταν καλή και οι ανεπιθύμητες ενέργειες ελάχιστες ¹.

«Το κολλαγόνο παχαίνει»

Το κολλαγόνο είναι πρωτεΐνη και οι πρωτεΐνες χορταίνουν. Αυτό που μπορεί να επηρεάσει το ενεργειακό ισοζύγιο είναι τα πρόσθετα συστατικά, όπως τα σάκχαρα ή άλλα γλυκαντικά. Διαβάστε την ετικέτα και υπολογίστε τι πραγματικά καταναλώνετε.

«Όσο περισσότερο, τόσο καλύτερα»

Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι δόσεις πολύ πάνω από αυτές που μελετήθηκαν προσφέρουν επιπλέον οφέλη. Αυτό που μπορεί να συμβεί είναι περισσότερη πεπτική δυσφορία. Η δόση της ετικέτας υπάρχει για έναν λόγο.

«Το κολλαγόνο αντικαθιστά μια ισορροπημένη διατροφή»

Όχι. Η βιταμίνη C, για παράδειγμα, συμβάλλει στη φυσιολογική σύνθεση κολλαγόνου για τη φυσιολογική λειτουργία του δέρματος, και αυτός ο εγκεκριμένος στην ΕΕ ισχυρισμός αφορά το θρεπτικό συστατικό, όχι το ίδιο το συμπλήρωμα κολλαγόνου ¹⁰. Μια ποικίλη διατροφή παραμένει η βάση.

Τι ακόμη δεν γνωρίζουμε

Υπάρχουν κενά που είναι ειλικρινές να αναγνωρίσουμε. Δεν έχει καθοριστεί βέλτιστη δόση ανά στόχο, ούτε αν τα αποτελέσματα διατηρούνται με συνεχή χρήση για χρόνια — οι περισσότερες μελέτες διαρκούν εβδομάδες ή λίγους μήνες. Επίσης, δεν υπάρχουν μελέτες που να συγκρίνουν άμεσα κολλαγόνο βοοειδούς, θαλάσσιας ή άλλης προέλευσης ως προς τα κλινικά αποτελέσματα. Και δεν υπάρχουν δεδομένα ασφάλειας σε έγκυες, γυναίκες που θηλάζουν ή παιδιά.

Αν αναζητάτε πληροφορίες για το συστατικό γενικά, ξεκινήστε από Κολλαγόνο· αν το ενδιαφέρον σας είναι το δέρμα, τα μαλλιά και τα νύχια, δείτε τη συλλογή Ομορφιά.

Πώς να αποφασίσετε με ψυχραιμία

Αν σκέφτεστε να ξεκινήσετε, η πορεία είναι απλή: ελέγξτε αν ανήκετε σε κάποια από τις ομάδες που απαιτούν προηγούμενη συζήτηση με επαγγελματία υγείας· επιλέξτε ένα προϊόν του οποίου την ετικέτα μπορείτε να διαβάσετε και να κατανοήσετε· ξεκινήστε με την αναγραφόμενη δόση και παρατηρήστε πώς αντιδρά το σώμα σας· και προσαρμόστε ή σταματήστε αν νιώσετε ενόχληση.

Το κολλαγόνο δεν είναι φάρμακο και δεν θεραπεύει παθήσεις. Είναι ένα συστατικό τροφίμων με καθησυχαστικό προφίλ ασφάλειας στις διαθέσιμες μελέτες και μέτρια αποτελέσματα στους στόχους που μελετήθηκαν. Η απάντηση στο «κάνει κακό;» είναι, για τους περισσότερους, όχι — αλλά η σωστή απάντηση για τη δική σας περίπτωση εξαρτάται από το πλαίσιό σας, και αυτό πρέπει να καθοδηγεί την απόφαση.

Συχνές ερωτήσεις

Το κολλαγόνο κάνει κακό στο συκώτι ή στα νεφρά;

Σε υγιή άτομα και στις δόσεις που χρησιμοποιούνται σε συμπληρώματα, δεν υπάρχουν στοιχεία ηπατικής ή νεφρικής βλάβης. Η προσοχή αφορά κυρίως όσους έχουν ήδη διαγνωσμένη νεφρική ή ηπατική νόσο, γιατί μια υψηλή πρωτεϊνική πρόσληψη πρέπει να αξιολογείται από γιατρό. Αν έχετε κάποια από αυτές τις παθήσεις, μιλήστε με τον γιατρό σας πριν ξεκινήσετε.

Ποιες είναι οι πιο συχνές παρενέργειες του κολλαγόνου;

Οι παρενέργειες που περιγράφονται στις μελέτες είναι κυρίως πεπτικές και ήπιες: αίσθημα πληρότητας, ήπια ναυτία ή κοιλιακή δυσφορία. Συνήθως υποχωρούν μόνες τους. Το να το πάρετε με ένα γεύμα, να μειώσετε τη δόση ή να διακόψετε για λίγες ημέρες είναι πρακτικές στρατηγικές αν εμφανιστούν τα συμπτώματα.

Μπορώ να πάρω κολλαγόνο αν είμαι έγκυος ή θηλάζω;

Δεν υπάρχουν αρκετά δεδομένα για την ασφάλεια του συμπληρώματος κολλαγόνου στην εγκυμοσύνη ή τον θηλασμό. Σε αυτές τις φάσεις, προτεραιότητα πρέπει να είναι μια ποικίλη και ισορροπημένη διατροφή, και κάθε συμπλήρωμα πρέπει να συζητείται με επαγγελματία υγείας.

Το κολλαγόνο αλληλεπιδρά με φάρμακα;

Οι διαθέσιμες πηγές δεν τεκμηριώνουν κλινικά σημαντικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ του συμπληρώματος κολλαγόνου και φαρμάκων. Υπάρχουν μόνο θεωρητικές εκτιμήσεις, όχι αποτελέσματα μελετών. Αν παίρνετε χρόνια φαρμακευτική αγωγή, ιδίως αντιπηκτικά, μιλήστε με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας πριν ξεκινήσετε.

Τα ζελεδάκια κολλαγόνου έχουν ειδικές προφυλάξεις;

Ναι. Πολλά ζελεδάκια περιέχουν πολυόλες, και η υπερβολική κατανάλωση μπορεί να έχει υπακτική δράση, όπως αναφέρει η ίδια η ετικέτα. Πρέπει να φυλάσσονται μακριά από τα μικρά παιδιά, γιατί είναι γλυκά και η τυχαία κατανάλωση είναι πιθανή. Δεν υπάρχουν μελέτες που να στηρίζουν τη χορήγηση συμπληρώματος κολλαγόνου σε παιδιά.

Πόσο κολλαγόνο πρέπει να παίρνω την ημέρα;

Δεν υπάρχει μία επίσημη δόση: οι μελέτες χρησιμοποίησαν από 1200 mg έως 10 g την ημέρα, ανάλογα με τον στόχο και τη διάρκεια της μελέτης. Αυτές είναι δόσεις έρευνας, όχι οδηγίες λήψης. Ακολουθήστε τη δόση που αναγράφεται στην ετικέτα του προϊόντος που επιλέγετε και μην την υπερβαίνετε.