Guarana

Guarana to pnącze z rodziny mydleńcowatych, którego surowcem jest nasiono, a nie liść czy korzeń. Nasiona są twarde i ciemne, w Brazylii tradycyjnie suszone i ucierane na pastę, którą następnie formowano w wałeczki. Do suplementów trafia dziś przede wszystkim sproszkowane nasiono oraz jego ekstrakt.

Na etykiecie ten sam surowiec występuje pod kilkoma zapisami, a każdy z nich mówi o czymś innym:

• Guarana – nazwa zwyczajowa rośliny, najczęstsza forma w polskich wykazach składników.
• Paullinia cupana – nazwa botaniczna; zapis łaciński pojawia się wtedy, gdy producent chce wskazać dokładny gatunek.
• Nasiona guarany, proszek z nasion guarany – mówi o surowcu, a nie o tym, ile związków czynnych z niego wyekstrahowano.
• Ekstrakt z guarany, wyciąg, ekstrakt standaryzowany – zapis sugeruje, że materiał zagęszczono, ale bez podanej standaryzacji nie wiadomo, na co.
• Guaranina – dawna nazwa kofeiny wyodrębnionej z guarany; na nowszych etykietach spotykana rzadko.

Warto rozróżnić dwa słowa: guarana to roślina i jej nasiono, guaranina to związek z grupy metyloksantyn. W nasionach obok kofeiny występują też teofilina i teobromina, choć to kofeina jest w nich metyloksantyną dominującą. Dlatego produkt z guaraną nie jest tym samym co produkt z czystą kofeiną dodaną w składzie: w pierwszym związki pochodzą z surowca roślinnego, w drugim z odważonego dodatku.

O tym, jak rozpoznać guaranę w wykazie składników i co taki wykaz pomija, przeczytasz w tekście o czytaniu etykiety guarany.

Najwięcej mówi przegląd systematyczny z metaanalizą z 2023 roku, w którym zebrano badania nad guaraną i sprawnością poznawczą ¹. Autorzy znaleźli osiem badań z placebo, w których łącznie uczestniczyło 328 uczestników ¹.

Co z tego wynika:

• Uśredniony wynik dla różnych miar poznawczych wypadł poniżej progu najmniejszego zauważalnego efektu, a autorzy opisali go jako nieistotny statystycznie ¹.
• W podgrupie oceniającej czas reakcji wynik był korzystny dla guarany w porównaniu z placebo, natomiast dla dokładności odpowiedzi różnica nie była istotna ¹.
• Badania różniły się między sobą, a użyte materiały różniły się zawartością kofeiny, co utrudnia wyciąganie jednego wniosku dla wszystkich produktów ¹.

Autorzy opisują więc obraz mieszany: czas reakcji może się poprawiać, dokładność niekoniecznie. Zestawienie dotyczyło pojedynczego przyjęcia preparatu, a nie stosowania przez dłuższy okres, i nie odpowiada na pytanie, czy w ogóle odczujemy różnicę.

Ograniczenia, o których warto wiedzieć

Przegląd z 2022 roku, opisujący dotychczasowe piśmiennictwo o guaranie, zwraca uwagę, że w dostępnych danych brakuje badań z udziałem ludzi oraz badań mechanistycznych ². Wynik metaanalizy z 2023 roku obejmował osiem badań i 328 uczestników ¹. W praktyce oznacza to, że przy guaranie nie mówimy o efekcie ustalonym, a o kierunku, który dopiero się rysuje.

Więcej o samej roślinie i jej obecności w produktach znajdziesz w artykule jak działa guarana.

Skład podaje nazwę surowca i jego kolejność na liście, ale nie mówi, ile kofeiny faktycznie wnosi guarana. To najważniejsza rzecz do zapamiętania przy czytaniu etykiet. Kofeina może pochodzić z kilku źródeł jednocześnie, a każde z nich jest wymienione osobno.

Od czego zacząć przy etykiecie

1. Sprawdź, czy w wykazie składników występuje guarana, Paullinia cupana albo ekstrakt z guarany.
2. Sprawdź, czy obok jest osobno wymieniona kofeina, zielona herbata, yerba mate lub inny dodatek zawierający metyloksantyny. Jeżeli tak, kofeina w produkcie pochodzi z więcej niż jednego miejsca.
3. Poszukaj słowa „standaryzowany”. Jeżeli go nie ma, nie wiadomo, ile związków czynnych pozostało w ekstrakcie.
4. Przeczytaj informację, czy deklarowane w tabeli wartości dotyczą porcji, czy pojedynczej jednostki — te dwie liczby łatwo pomylić.

Nie każdy produkt podaje zawartość kofeiny z guarany osobno. Jeżeli jej nie ma, nie da się jej wyliczyć z samych nazw składników. Warto też pamiętać, że nazwy handlowe ekstraktów bywają zastrzeżone i nie mówią nic o stężeniu, a standaryzacja wyrażana jest czasem jako zawartość metyloksantyn ogółem, nie samej kofeiny.

Guarana a inne źródła kofeiny w składzie

Tabela poniżej pokazuje, na co patrzeć, gdy w jednym produkcie spotyka się kilka źródeł kofeiny.

Jeśli zastanawiasz się, jak włączyć guaranę do swojej rutyny, zajrzyj do tekstu o tym, kiedy sięgnąć po guaranę.

Guarana występuje w żelkach TuttiBear. Tabela składu tych żelków znajduje się wyżej na tej stronie; nie powtarzamy tutaj nazw produktów, ponieważ zostały podane w sekcji produktowej. TuttiBear oferuje wyłącznie żelki — kapsułek ani tabletek nie ma w ofercie.

Skład żelków TuttiBear opisuje osobny tekst o tym, jak czytać ich wykaz składników.

Jeśli stosujesz leki, jesteś w ciąży lub karmisz piersią, masz problem zdrowotny lub masz wątpliwości, zapytaj najpierw farmaceutę lub lekarza.

To zdanie dotyczy każdej sytuacji, w której nie masz pewności, czy guarana jest dla Ciebie odpowiednia, i każdego produktu z guaraną, niezależnie od tego, w jakiej formie go spotkasz.

Na stronie znajdziesz też wykaz składników każdego produktu oraz tabelę wartości odżywczych.