Zawsze przeziębiony? Co naprawdę stoi za częstymi infekcjami

Jeśli masz wrażenie, że ledwo skończyło się jedno przeziębienie, a już zaczyna się następne, nie wymyślasz sobie. Dorośli łapią średnio od dwóch do trzech przeziębień w roku, a małe dzieci nawet cztery i więcej — przed drugimi urodzinami niemowlę może mieć ich osiem albo dziesięć rocznie. To norma, a nie awaria układu odpornościowego. Kto czuje się „zawsze przeziębiony”, często po prostu mieści się w tych liczbach.

Rzadko się o tym mówi, ale przeziębienia wywołuje ponad 200 różnych wirusów, a rinowirusy odpowiadają za nawet połowę przypadków. Żadna wcześniejsza styczność nie ochroni cię przed nimi wszystkimi. Kilka infekcji w ciągu zimy nie znaczy, że coś jest z tobą nie tak.

Dlaczego ja łapię tyle przeziębień, a mój kolega nie?

Powody są banalne i prawie zawsze dotyczą kontaktu z wirusami, a nie kondycji układu odpornościowego.

Po pierwsze — dzieci. Maluchy łapią więcej przeziębień, bo nie zetknęły się jeszcze z tyloma wirusami, bo ich układ odpornościowy dopiero uczy się rozpoznawać nowe drobnoustroje, i bo blisko się ze sobą stykają, nie zawsze zasłaniają kaszel czy kichnięcie i nie zawsze myją ręce, zanim dotkną twarzy. Jeśli masz małe dzieci albo z nimi pracujesz, korzystasz z tego samego rezerwuaru wirusów.

Po drugie — bliskość innych ludzi. Zima to sezon przeziębień, bo spędzamy więcej czasu w zamkniętych pomieszczeniach, w bliższym kontakcie z osobami, które mogą nam przekazać drobnoustroje, a wirus grypy utrzymuje się w powietrzu dłużej, gdy jest zimno i sucho. Zwróć uwagę na paradoks: to nie zimno cię przeziębia. Umiarkowane narażenie na zimno nie wydaje się zwiększać podatności na infekcję. Liczy się to, co robimy z powodu zimna — tłoczymy się w domach.

Po trzecie — sen. W badaniu eksperymentalnym z udziałem 164 zdrowych dorosłych poddanych działaniu rinowirusów zaobserwowano, że osoby śpiące krócej niż pięć godzin albo od pięciu do sześciu godzin na dobę miały większe prawdopodobieństwo rozwinięcia klinicznego przeziębienia niż te, które spały ponad siedem. Autorzy uznali, że krótszy sen był związany z większą podatnością. Zwróć uwagę na słowa: związany, a nie wywołany. To jedno badanie, nie pewnik, i nie dowodzi, że dłuższy sen cię ochroni.

Po czwarte — zwykły pech kalendarza. Przeziębienia rozprzestrzeniają się przez kropelki z kaszlu i kichania oraz przez powierzchnie, których ktoś dotknął, zanim podniósł rękę do nosa, oczu lub ust. Można zarażać nawet do dwóch tygodni, w tym dzień lub dwa przed pojawieniem się objawów — czyli osoby, przed którymi się bronisz, mogły cię zarazić, zanim jeszcze kichnęły.

Co mogę zmienić jeszcze w tym tygodniu?

Zacznij od tego, co ma najlepsze podstawy. NHS wskazuje, że mycie rąk ciepłą wodą z mydłem to jedna z najlepszych metod uniknięcia przeziębienia. Nie potrzebujesz specjalnego żelu ani wymyślonego rytuału: mydło, woda i porządne szorowanie, zwłaszcza po powrocie do domu i przed jedzeniem.

Potem — nie dziel się rzeczami osobistymi z kimś, kto jest przeziębiony. Ręczniki, kubki, zabawki dzieci — drobnoustroje przeżywają na rękach i powierzchniach do 24 godzin, więc wspólny ręcznik łazienkowy to bardziej realne źródło zakażenia, niż się wydaje.

Staraj się też nie dotykać oczu i nosa. Trudno to wytrzymać, a właśnie tamtędy wirus wchodzi do organizmu.

Na koniec — zachowaj ogólną aktywność i zdrowy tryb życia. Zalecenie jest ogólnikowe, bo i dowody są takie: nie ma jednej recepty, która gwarantuje, że nie zachorujesz ponownie. I jest jeden szczegół, którego często brakuje na takich listach — sen, o którym już wiemy, że gdy jest za krótki, wiąże się z większą podatnością. Jeśli śpisz pięć lub sześć godzin na dobę, to prawdopodobnie zmiana o największym zwrocie, choć badania nie obiecują konkretnego efektu.

Ile czasu, zanim poznasz wynik? Sezon przeziębień, nie tydzień. Skoro większość ludzi łapie je dwa–trzy razy w roku, musisz przejść przez kilka miesięcy, żeby mieć w miarę uczciwy obraz. I nawet wtedy, przy tylu krążących wirusach, poprawa może być przypadkiem.

Co prawdopodobnie ci nie pomoże

NHS mówi wprost: niewiele dowodów wskazuje na to, że suplementy takie jak witamina C, jeżówka czy czosnek zapobiegają przeziębieniom albo przyspieszają powrót do zdrowia. To przeczy wielu rzeczom, które się czyta, i warto to przetrawić.

Nie znaczy to, że takie produkty są niebezpieczne ani bezużyteczne w innych celach. Znaczy to, że w przypadku tego konkretnego pytania — ciągłych przeziębień — obietnica, że rozwiążą problem, nie ma podstaw. Jeśli je przyjmujesz, bo lubisz, to twoja decyzja. Jeśli przyjmujesz je z nadzieją, że przestaniesz się przeziębiać, kupujesz oczekiwanie, którego nikt nie może ci zagwarantować.

Inny popularny pomysł, który się nie potwierdza: ubieranie się cieplej, żeby nie złapać zimna. Umiarkowane narażenie na zimno nie wydaje się zwiększać podatności na infekcję. Ubieraj się, jak chcesz, ale nie licz na szalik jako strategię zapobiegania.

Jeśli chcesz zmniejszyć liczbę przeziębień, wysiłek włożony w mycie rąk i wystarczający sen ma większe szanse się zwrócić niż pieniądze wydane na buteleczki.

Gdzie uczciwie pasują suplementy

Pasują słabo i lepiej to powiedzieć. Dostępne dowody nie potwierdzają, że witamina C, jeżówka czy czosnek zapobiegają przeziębieniom. To obecny stan wiedzy, a nie opinia marki.

Warto jednak zrobić jedno rozróżnienie. Jedno to suplementacja w celu zapobiegania przeziębieniom u osób bez niedoborów; drugie, zupełnie inne, to urozmaicona i zrównoważona dieta pokrywająca to, czego organizm potrzebuje. W tej drugiej kategorii suplement może mieć sens dla niektórych osób — jako uzupełnienie diety, nie jej zamiennik, i nie jako leczenie czegokolwiek.

Jeśli szukasz opcji z tej kategorii, Żelki na Odporność z Echinaceą (Jeżówką) zawierają w dawce dwóch żelek wyciąg z jeżówki, witaminę C, cynk, witaminę D3, selen i Lactobacillus rhamnosus, i są przeznaczone dla dorosłych. Nie ma jednak żadnego zatwierdzonego oświadczenia, że ta formuła zapobiega przeziębieniom lub je leczy, i tego ci nie obiecujemy. Zawsze sprawdzaj etykietę i nie przekraczaj zalecanej dawki. W ciąży, w okresie karmienia piersią, w chorobie lub przy przyjmowaniu leków skonsultuj się z profesjonalistą ochrony zdrowia przed spożyciem.

Kiedy to przestaje być normalne

Częste przeziębienia u większości ludzi to uciążliwość, a nie sygnał alarmowy. Są jednak sytuacje, w których warto szukać pomocy, zamiast dalej radzić sobie samemu.

• Objawy się nasilają albo nie ustępują po 10 dniach.
• Kaszel trwa dłużej niż 3 tygodnie.
• Infekcje wracają wielokrotnie albo nie mijają — specjaliści uznają to za jeden z powodów, by rozważyć ocenę niedoboru odporności.

Zauważ, że żadne z tych kryteriów nie brzmi „łapię wiele przeziębień w roku”. Kilka w ciągu roku to rzecz oczekiwana. Obraz zmienia czas trwania, ciężkość przebiegu lub wzorzec zdrowienia. Jeśli nie masz pewności, gdzie jesteś, farmaceuta pomoże odróżnić zwykłą uciążliwość od czegoś, co wymaga konsultacji.

Co jeszcze nie jest pewne

Badania nad snem i podatnością na przeziębienia są obiecujące, ale wczesne. Jedno badanie eksperymentalne to nie to samo co pewność dla całej populacji i nie wiemy, czy interwencja dotycząca snu rzeczywiście zmniejsza liczbę przeziębień u ludzi w ogóle. Nie wiemy też, dlaczego niektórzy przy podobnym narażeniu łapią więcej infekcji niż inni. Ta część pozostaje otwarta.

To, co wiadomo dziś, wystarczy, by działać: myj ręce, nie pożyczaj ręczników, nie dotykaj twarzy i zadbaj o sen. Jeśli chcesz kupić suplement, kupuj go za to, czym jest — uzupełnienie diety — a nie jako rozwiązanie problemu, który w większości przypadków jest po prostu życiem, jakie toczy się dalej.